Tram dwars door Leiden

In 2007 keert na bijna een halve eeuw de tram terug in de binnenstad van Leiden, nu in de gedaante van `lightrail'. Dat wordt passen en meten in de Breestraat.

,,Denkt u zich eens in: over een paar jaar bent u op een mooie zomerdag vanuit de binnenstad in enkele minuten bij de kust en bij regen staan kusttoeristen binnen enkele minuten bij ons in de Breestraat.'' De Leidse wethouder Ron Hillebrand (PvdA) deed deze week op een eerste inspraakavond geen moeite zijn enthousiasme te temperen over de RijnGouweLijn, een lightrailverbinding tussen Gouda en de kust ter hoogte van Katwijk en Noordwijk. Nu nog is de regio slecht bereikbaar, de busverbindingen zijn ,,slecht'' en de autowegen staan vol.

Het rondje Randstad komt er niet, zei minister Netelenbos (Verkeer en Waterstaat) gisteren in de Tweede Kamer. De RijnGouweLijn vermoedelijk wel. Over een jaar beginnen de eerste reizigersproeven met lightrail op bestaand spoor tussen Gouda en Alphen aan den Rijn. De proeven, de eerste in Nederland, moeten aantonen dat lichte, snel accelererende en frequent rijdende trams best veilig van hetzelfde spoor gebruik kunnen maken als logge intercity's. In 2007 moeten de eerste rijtuigen rijden tussen Gouda en Leiden, drie jaar later moet het gehele traject van vijftig kilometer lengte klaar zijn. De voorlopige kosten bedragen 317 miljoen gulden.

De lijn doet op zijn weg naar de kust ook de Leidse binnenstad aan. ,,We spreken over een kameleonachtig project'', zegt Reinout Liemburg, namens de provincie Zuid-Holland projectleider van de RijnGouweLijn. ,,De lijn is snel in het buitengebied en is te gast in de binnenstad.''

De tram zal zijn snelheid van tachtig tot honderd kilometer per uur matigen om zich in hartje Leiden aan te passen aan het fietsverkeer en daarna weer snelheid te maken naar de kust, en vice versa.

Provincie en gemeenten verwachten veel van lightrail. Er loopt een studie naar de vervoerseffecten van de RijnGouweLijn, maar de ervaring met lightrail in met name de Duitse steden Karlsruhe en Saarbrücken leert volgens projectleider Liemburg dat er ,,onverklaarbare groeicijfers'' worden behaald. Alleen al het aanbieden van een nieuw type vervoermiddel leidde in Karlsruhe tot 30 à 40 procent meer reizigers. ,,Een railbonus'', stipuleert Liemburg. Dat is ook goed voor de kostendekkingsgraad van het openbaar vervoer die in de Leidse regio straks boven de 50 procent komt te liggen, voorspelt wethouder Hillebrand, ook al omdat veel gemeenten eindelijk een heus station krijgen. En wat te denken van de slogan Gouda aan Zee?

De gemeente Leiden en de Kamer van Koophandel zien in de RijnGouweLijn een buitenkansje om de binnenstad in de schijnwerpers te zetten. ,,Dit wordt een opknapper voor de binnenstad'', zegt Henriëtte Noordhof van de gemeente Leiden. Wel moet nog veel denkwerk worden verricht om de sneltram soepel door de nauwe straten van de binnenstad te krijgen.

Zeker, negentig jaar geleden reden er al elektrische trams door de Haarlemmerstraat en de Breestraat, maar toen waren er nog niet zo veel fietsers en bussen. In 1960 verdween de tram uit het straatbeeld, voor directeur W.J. Burgersdijk van vervoerder NZH destijds aanleiding voor een rijm. ,,Het welt mij naar de keel! Wordt het niet eens berouwd? Waarom de tram verguisd, ons in een bus gestouwd?'' Na vijftig jaar krijgt Burgersdijk alsnog gelijk, zegt Henriëtte Noordhof.

Wie op de fiets het voorkeurstracé aflegt, ziet in volle omvang de taak die Leiden zich heeft opgelegd. Vooral in de Breestraat zal het passen en meten worden. Auto's zijn er sinds een paar jaar verboden en Leiden heeft de ,,ambitie'' om ook de bussen weg te halen. Er rijden in de spits nu zestig bussen per uur door de Breestraat, met alle vervuiling en herrie van dien. Maar zelfs als alleen de tram daar wordt gedoogd, wellicht iedere vijf minuten per richting, is er weinig plaats voor fietsers. De tram is 2,65 meter breed en in de spits 75 meter lang. Op de meeste plaatsen van het tracé door de binnenstad zal de fietser achter de tramhaltes langs rijden, maar op enkele plaatsen is de ruimte krap, bijvoorbeeld bij het monumentale stadhuis. Ten behoeve van de veiligheid voor de fietsers wordt gestudeerd op de mogelijkheid de groeven van de rails te versmallen of dan wel om die op te vullen met flexibel materiaal zoals rubber.

Verderop zal de tram enkele scherpe bochten moeten maken, waardoor bruggen verbreed moeten worden en er zelfs geen ruimte meer is voor dubbel spoor. Tenzij een monumentaal hoekpand gesloopt wordt, maar dat is ,,geen optie''. Op de hoek van Breestraat en Kort Rapenburg zullen trambestuurders op ,,verstrengeld'' spoor op elkaar moeten wachten.

Niet alle bewoners van Leiden zijn helemaal overtuigd van de zegeningen van de tram, zo bleek op de inspraakavond. Ze willen wel geloven dat mensen van buiten de Leidse regio vaker de tram zullen pakken en wellicht ook eerder uitstappen in de binnenstad, maar veel reizigers van binnen de Leidse regio moeten van de bus overstappen op de tram om de binnenstad te bereiken. ,,Wij moeten overstappen, opdat mensen van buiten kunnen blijven zitten. Dat is geen goede ruil'', aldus een inspreker.

    • Arjen Schreuder