Kirgizië ziet de jihad steeds dichterbij komen

De Oezbeekse terroristenleider Namangani verlaat Afghanistan en vestigt zich in Tadzjikistan. In buurland Kirgizië rinkelen de alarmbellen.

In Kirgizië maakt men zich zorgen: het terrorisme komt dichterbij, vanuit Afghanistan, en via het zuidelijke buurland Tadzjikistan: Dzjoema Namangani, de Oezbeekse terroristenleider, bondgenoot van de Talibaan en Bin Laden en een van de twintig meestgezochte terroristen in de wereld, vestigt zich met zijn manschappen in Tadzjikistan. De zorg in Kirgizië wordt zeker ook gedeeld in Oezbekistan, maar daar zijn de media niet vrij genoeg om uiting te geven aan die zorg.

Het Kirgizische blad Vetsjerni Bisjkek meldde vorige week dat vertegenwoordigers van de door Namangani geleide terreurorganisatie Islamitische Beweging van Oezbekistan (IMU) met Tadzjiekse commandanten praten over de mogelijkheid vanuit Afghanistan (waar de Talibaan de IMU-manschappen opleiden) naar Tadzjikistan te verhuizen.

Namangani en zijn IMU zijn daar goed thuis. De Oezbeekse fundamentalist vocht tijdens de burgeroorlog in Tadzjikistan (van 1992 tot 1997) aan de kant van de Verenigde Tadzjiekse Oppositie (UTO) tegen het regime van de communistische president Imomali Rachmonov. De UTO werd gedomineerd door het islamitische verzet, dat streefde naar de uitroeping van een islamitische staat Tadzjikistan. De burgeroorlog eindigde in 1997 met een akkoord over machtsdeling. De UTO gaf het doel – een islamitische staat – op en werd in ruil daarvoor opgenomen in de machtsstructuur van het land. Sindsdien zijn talrijke leiders van het islamitische verzet minister, parlementslid of bestuurder – óók veel fundamentalisten wier denkbeelden overeenkomen met die van de Oezbeekse terroristenleider Namangani.

Namangani zelf verhuisde na 1997 met zijn IMU naar het Afghanistan van de Talibaan. In 1999 pleegde de organisatie een reeks zware aanslagen in Oezbekistan, in een vergeefse poging de Oezbeekse leider Islam Karimov te vermoorden. Later was de IMU ook, met enkele maanden durende gijzelingsacties, actief in Kirgizië. De aanslagen brachten de IMU op de Amerikaanse lijst van terroristische organisaties. Namangani is een medewerker van Osama bin Laden en is lid van het militaire opperbevel van de Talibaan.

Bij zijn gesprekken met de oude Tadzjiekse strijdmakkers van vroeger kreeg Namangani – volgens Vetsjerni Bisjkek – nul op het rekest. ,,De Tadzjiekse commandanten zijn het beu het epicentrum van militaire en politieke gevechten te zijn. Bovendien zijn velen van hen inmiddels lucratieve zaken begonnen. Ze staan niet te trappelen hun snelle zakenpakken in te ruilen voor camouflagekleding.'' Ten slotte, aldus het blad, liggen de Talibaan niet goed in Tadzjikistan.

Niettemin, Namangani, zeer populair bij de meest extreme Tadzjiekse fundamentalisten wegens de oude frontbroederschap en zijn voortgaande strijd tegen `de ongelovigen', heeft zich door dat categorische `nee' niet laten afschrikken. Hij belegde een conferentie met Tadzjiekse geestverwanten in de Komarov-kloof in de bergregio Gharm. De Tadzjieken stelden hem daarbij het gebied dat zij controleren ter beschikking.

Die belofte, zo tekent Vetsjerni Bisjkek aan, is niet loos. ,,Veel districten in de regio Qarotegin hebben witte – of liever gezegd groene – vlekken. Daar is de macht in handen van radicale ex-UTO-commandanten. Na het vredesakkoord van 1997 zijn ze formeel geïntegreerd in de Tadzjiekse samenleving en machtsstructuur, maar ze hebben niets vergeten en niets geleerd.'' Met andere woorden: in hun gebieden kan Namangani zich met zijn troepen (Oezbeken, maar ook Tsjetsjenen, Oejgoeren, Kirgiezen en Tadzjieken) vestigen.

Die terugkeer naar Tadzjikistan levert de Talibaan grote voordelen op. Ze hebben in Tadzjikistan een reservemacht die veilig is voor Amerikaanse luchtaanvallen. In Tadzjikistan kan Namangani bovendien ongehinderd extremisten werven. En ten slotte – en dat doet in Kirgizië de alarmbellen rinkelen – hij kent de weg naar Oezbekistan en Kirgizië. Vetsjerni Bisjkek: ,,Namangani zal vrijwel zeker proberen een islamitisch kalifaat te stichten in de Fergana-vallei'' (die deels in Oezbekistan, deels in Kirgizië en deels in Tadzjikistan ligt en waar Namangani zelf is geboren en getogen). ,,Dat past in het streven van de Talibaan de jihad geografisch uit te breiden.''

    • Peter Michielsen