Friese literatuur in de lift

De Friese literatuur krijgt steeds meer aandacht in de rest van Nederland. Dit najaar verschijnen vijf boeken van in Friesland al gevestigde auteurs als Trinus Riemersma en Josse de Haan in vertaling op de Nederlandse markt. Bovendien organiseert het Nederlands literair productie- en vertalingenfonds (NLPVF) op 18 november in Amsterdam een dag van de Friese literatuur. In Felix Meritis vertelt schrijver Geert Mak over zijn favoriete Friese boek, draagt dichter Tjêbbe Hettinga voor uit eigen werk en praat SC Heerenveen-trainer Foppe de Haan met schrijver Kees 't Hart over voetbal en literatuur.

,,Een van onze taken is om Fries als tweede rijkstaal te ondersteunen,'' vertelt organisator Gerlien van Dalen van het productiefonds. Inderdaad kwam het productiefonds vorig jaar in opstand, toen het voortbestaan van de opleiding Fries aan de Universiteit van Amsterdam werd bedreigd.

Teake Oppewal van het Frysk Letterkundich Museum en Dokumintaasjesintrum ziet de dag als een serieuze poging om de Friese literatuur breed onder de aandacht te brengen. ,,Er is sprake van een hernieuwde waardering voor wat er uit de regio komt,'' aldus de coördinator literatuurbevordering van het FLMD. ,,De Friese literatuur stond in de jaren zestig kort in de aandacht, maar nu is de belangstelling weer terug.''

In 1994 bracht uitgeverij Meulenhoff de Spiegel van de Friese poëzie van de zeventiende eeuw tot heden op de markt. Een jaar later verscheen Vreemde kusten (Frjemde kusten), de succesvolle dichtbundel van Tsjêbbe Hettinga waar een cd met voordrachten was bijgevoegd. Ook de verzamelbundel van Obe Postma (1868-1963), die Meulenhoff in 1997 op de markt bracht, loopt goed. En dan is er nog het Mak-effect: in 1997 verscheen Hoe God verdween uit Jorwerd, dat een kijkje biedt in de keuken van de Friese cultuur. Oppewal: ,,Mede door dat boek is het platteland opnieuw ontdekt.''

De Amsterdamse aandacht voor Friesland komt twee dagen na een groot Fries taalevenement. Op 16 november herdenken de Friezen de vijftigste verjaardag van Kneppelfreed, knuppelvrijdag. Op die vrijdag in 1951 werd een groep Friezen in Leeuwarden met behulp van gummiknuppels door de politie uit elkaar geslagen. De Friezen streden voor hun taal: in de rechtszaal was het toen nog verboden om Fries te spreken. In 1956 werd de Kneppelfreed-wet aangenomen. Sindsdien is het gebruik van het Fries in het publieke leven toegestaan.