Een robbertje Roeg, Potter en Oedipus

,,Pardon me boy/ Is this the Chattanooga Choo Choo?'', zong de band van Glenn Miller in de jaren veertig, en de volgende regel luidde ,,Track 29/ I've got to be there in time!'' Populaire liedjes speelden een belangrijke rol in de plots die Dennis Potter (1935-1994) schreef voor televisiedrama's, toneelstukken en films, zoals The Singing Detective, Brimstone & Treacle en Track 29, in 1987 geregisseerd door Nicolas Roeg.

Een van de hoofdpersonen in Track 29 is een saaie ziekenhuisarts (Christopher Lloyd), die zo veel tijd aan zijn miniatuurtreintjes besteedt dat zijn vrouw (Roegs echtgenote Theresa Russell) zich ernstig verwaarloosd voelt. Ze slaat aan het fantaseren over de buitenechtelijke baby die ze als tiener moest afstaan. Als volwassen man (Gary Oldman) komt hij zijn moeder opzoeken, begint een seksuele relatie met haar en helpt haar de treintjesman te vermoorden. Er zijn legio aanwijzingen dat de verlosser een fantasiefiguur is, een afsplitsing van de vrouwelijke hoofdpersoon.

Zo'n oedipale wraakfantasie, die gestalte krijgt in zowel zang en dans als in de woeste bevrijding van seksuele repressie, is bijna standaard Potter-materiaal. Veel van de beste door Potter geschreven films werden geregisseerd door bescheiden ambachtslieden van het type Richard Loncraine of Jon Amiel, die de vormgeving ondergeschikt maakten aan de wilde gedachtegangen van de auteur.

Zo niet Nicolas Roeg, een van de meest briljante en excentrieke Engelse filmmakers van de jaren zeventig en tachtig. Hij werkte wel eerder met scenario's van toneelschrijvers (Edward Bond bij Walkabout, Terry Johnson bij Insignificance) of vaak met de romancier Paul Mayersberg, maar slechts één keer met een zo herkenbaar auteur als Potter.

Het resultaat is twee soorten eigenzinnigheid, die elkaar bijna neutraliseren, of op z'n minst voor de voeten lopen. Hebben bij Potter de fantasieën vaak een muzikaal of verbaal karakter, Roeg houdt van visuele mystificaties, woeste montage en ambivalentie over de identiteit van zijn personages. Vaak weet je niet of verschillende mensen niet eigenlijk aspecten van dezelfde persoonlijkheid vormen.

De intrigerende, en bij vlagen vermakelijke film Track 29, weet geen maat te houden en gooit heel veel tegelijk overhoop. Er wordt verwezen naar de klassieke terreurscènes in Cape Fear, naar de verschillen tussen Engeland en Amerika, naar Lolita, naar het sadomasochisme van modeltreinenbouwers, naar de regressiebehoefte van ouderloze kinderen. Kortom, het lijkt wel of Roeg en Potter emmers over elkaars hoofd leeggooien.

Je kijkt je ogen uit, maar een echt goede film, zoals Roegs Bad Timing of Don't Look Now, dát is het door schadende overdaad niet geworden.

Track 29 (Nicolas Roeg, 1988, VS/UK), Canvas, 23.30-1.00u.

    • Hans Beerekamp