'Biotechnologie is zondig'

In Nederland probeert de commissie-Terlouw het debat over genetische modificatie te stimuleren. In Nieuw Zeeland is de discussie net afgerond. Experimenteren mag, commerciële landbouw nog niet.

Tientallen hoorzittingen in het hele land, duizenden schriftelijke reacties die verwerkt moesten worden en een maatschappelijke discussie waarin de Maori's een bijzondere rol speelden. Nieuw Zeeland voerde het afgelopen jaar een verhit debat over genetisch gemodificeerde gewassen. Het debat, dat werd geleid door een onafhankelijke Royal Commission, leverde uiteindelijk een meer dan 1.200 pagina's tellend rapport op. ,,Het breedste onderzoek naar genetische modificatie dat ooit in enig land is uitgevoerd'', zei minister-president Helen Clark van Labour.

De regering heeft al besluiten genomen naar aanleiding van het rapport, wat volgens de grootste krant van het land, de New Zealand Herald, ,,de belangrijkste beslissingen'' zijn die Clark in deze kabinetsperiode heeft moeten nemen.

Nieuw Zeeland zal wetenschappelijk onderzoek naar genetisch gemanipuleerde gewassen toestaan, maar commerciële verbouw ervan blijft minimaal twee jaar verboden, zo besloot minister-president Clark. ,,Wanneer we Nieuw-Zeelanders de levensstandaard van de 21ste eeuw willen geven, kunnen we niet aan de zijlijn gaan staan terwijl er nieuwe wetenschappelijke doorbraken plaatsvinden'', aldus Clark. De helft van de waarde van de export uit haar land komt voor rekening van landbouwproducten.

De Nieuw-Zeelandse Groenen, die de coalitieregering van Labour en de linkse Alliantie doorgaans steunen, zullen zich fel tegen het besluit verzetten. Waarnemers verwachten dat het genetische-manipulatiedebat in Nieuw Zeeland de verkiezingen volgend jaar zal gaan domineren. Daarbij kan de linkse stem dan versnipperd raken. De Groenen zijn echter niet het enige probleem van Labour. Ook de Maori-gemeenschap, die Labour meestal vriendelijk is gezind, is fel tegen het toelaten van genetische gemanipuleerde gewassen in Nieuw Zeeland. Enkele Maori-parlementsleden van Labour hebben zich zeer kwaad getoond over het besluit van de regering, waarop Helen Clark volgens de Nieuw-Zeelandse media intern met vervroegde verkiezingen zou hebben gedreigd.

Clark erkent dat de discussie diepe verdeeldheid naar voren heeft gebracht. ,,In Nieuw Zeeland bestaan grote verschillen over hoe men tegen de wereld aankijkt. Zulke verschillende wereldvisies bestaan er ook binnen de parlementsfractie van Labour. We zijn echter overeengekomen als partners verder te gaan'', aldus Clark.

Die partnerrol vloeit deels voort uit het Verdrag van Waitangi, dat de Britse Kroon in 1840 met de Maori's sloot. De rol zal in dit geval onder meer uitgewerkt worden in een op te richten Bioethiekraad. Deze moet vorm geven aan de culturele, ethische en spirituele dimensies van het toelaten van genetisch gemanipuleerde gewassen.

Het 19de-eeuwse Verdrag van Waitangi, dat meer dan honderd jaar lang gemakshalve werd vergeten, wordt inmiddels erkend als een basiswet in Nieuw Zeeland. De principes ervan, waaronder die van een partnerschap met de Maori's, zijn inmiddels in veel andere wetten overgenomen. Vaak is echter niet duidelijk wat de consequenties ervan zijn. ,,Welke woorden in het Verdrag geven de regering de bevoegdheid ons allen een bijgelovige wereldvisie op te leggen?'', spotte het rechtse ACT-parlementslid Stephen Franks. Zijn partij durft als enige de status van het Verdrag serieus ter discussie te stellen. Voor de andere Nieuw-Zeelandse politieke partijen zou zo'n actie worden gezien als politieke incorrect.

Wat Franks bijgeloof noemt is voor veel Maori's een wezenlijke spirituele dimensie. De bezwaren van de oorspronkelijke bewoners komen voort uit traditionele opvattingen van 'kaitiakitanga'. Dit is het beginsel dat de Maori's als autochtone bewoners een speciale, spirituele rol hebben als rentmeester van het land. Kaitiakitanga geeft de Maori's de verplichting de 'mauri' of levenskracht te beschermen. ,,Het is zondig om met biotechnologie de status van de natuurlijke wereld te verlagen. Daarmee worden onze vroegere en toekomstige generaties verraden'', schreef Jessica Hutchings, een Maori en milieukundige van de Victoria-universiteit in Wellington.

Een groep van 150 Maori-demonstranten ventileerde bij het parlementsgebouw soortgelijke sentimenten. Ze lieten tevens weten dat de regering niet over de ruggen van de Maori's zal worden herkozen. Intussen hebben onderzoeksinstanties extra veiligheidsmaatregelen genomen, omdat ze acties van demonstranten vrezen. Twee jaar geleden werden genetisch gemanipuleerde aardappelplanten op een proefboerderij bij Christchurch door actievoerders uit de grond gerukt. Vanwege de politieke onduidelijkheid en maatschappelijke weerstand is het onduidelijk of het moratorium op het commercieel verbouwen van genetisch gemanipuleerde gewassen over twee jaar zal worden opgeheven.

Minister-president Helen Clark leek zich bij voorbaat tegen die kritiek in te dekken. Commercieel gezien is de toekomst van genetisch gemanipuleerd voedsel nog lang niet duidelijk, zo verklaarde ze: ,,De houding van consumenten, hoe slecht ze ook geïnformeerd mogen zijn, is ook een rechtmatige commerciële overweging. Zelfs onze zuivelexporteur Fonterra, die in Nieuw Zeeland achter GM-onderzoek staat, propageert in Europa ouderwetse methodes.''