Honderden guldens meer voor een polis

De chronisch zieke zit financieel niet op rozen. Zijn inkomen is lager dan dat van een `gezond' persoon en hij maakt meer kosten.

Dagen heeft Wim Wientjens (64), diabetespatiënt en voorzitter van de Diabetesvereniging Nederland, zitten puzzelen. Hoeveel kosten, gemaakt voor zijn ziekte, krijgt hij niet terug via verzekeraar of overheidsregelingen? Volgens een onderzoek van de Erasmus Universiteit uit 1996 zijn diabeten (en reumapatiënten) van alle mensen met een chronische ziekte het meeste kwijt aan niet-declarabele ziektekosten. Ruim 1.200 gulden per jaar – drie keer zoveel als de doorsnee burger – gaat op aan uiteenlopende voorzieningen, zoals rolstoelen, aanpassingen in huis, speciaal vervoer en medicijnen. Andere chronisch zieken betalen tweemaal zoveel.

Wientjens gaf afgelopen jaar ongeveer 300 gulden uit aan niet-declarabele kosten, grotendeels voor een nieuw rijbewijs en de oogarts. Een diabeet moet elke vijf jaar zijn rijbewijs verlengen en een ogentest laten uitvoeren. Wientjens, verontschuldigend: ,,Ik ben totaal niet representatief voor de gemiddelde chronisch zieke of diabeet, hoor. Mijn levensverzekering is afbetaald en ik heb een betaalbare ziektekostenverzekering. Maar bij de meeste chronisch zieken vormen verzekeringen de grootste kostenpost.''

Dat beaamt Jan Scholte, werkzaam bij de telefonische hulplijn van de Diabetesvereniging. Jaarlijks komen ruim 3.000 telefoontjes binnen, meestal van mensen met problemen bij het afsluiten van een levens- of ziektekostenverzekering. Volgens Scholte betalen chronisch zieken voor een levensverzekering 50 tot 600 procent méér. Een particuliere ziektekostenverzekering zou per maand circa 100 gulden méér kosten. Verzekeraar Zilveren Kruis Achmea bevestigt dit: een gemiddelde klant betaalt voor een gemiddelde ziektekostenpolis per maand circa 170 gulden (inclusief wettelijke bijdragen). Een aantal chronisch zieken, onder wie diabeten en reumapatiënten, komt hiervoor echter niet in aanmerking. Hun enige optie is de standaardpolis van 330 gulden (inclusief wettelijke bijdragen), die de verzekeraar sinds 1986 verplicht is aan te bieden aan mensen die hij toegang weigert tot zijn andere polissen.

Discriminatie, vindt Henk Weijnen, beleidsmedewerker bij de Chronisch Zieken en Gehandicapten Raad Nederland (CG-Raad). ,,De overheid zou verzekeraars moeten verbieden chronisch zieken te weigeren of veel hogere premies te vragen. Het kan ook een solidariteitsheffing opleggen aan alle verzekerden. Die betalen we nu al voor bejaarden. Zo'n extra heffing voor chronisch zieken is goed realiseerbaar, het is maar een kleine groep die problemen ondervindt. Slechts 30 procent van de hele groep is particulier verzekerd; daarvan wordt eenderde geweigerd door verzekeraars of ze moeten torenhoge premies betalen.'' Het ministerie van Volksgezondheid vindt een solidariteitsheffing overbodig. Volgens een woordvoerder bestaat iets dergelijks nu al binnen de standaardpolis - gezonde particulier verzekerden betalen al een extra bijdrage. De voor de nabije toekomst geplande basisverzekering, waarin iedereen hetzelfde basispakket heeft, zou bovendien de premieverschillen voor chronisch zieken verder verkleinen.

Naar het inkomen van de chronisch zieke is ook onderzoek gedaan: het Nederlands instituut voor onderzoek van de gezondheidszorg (Nivel) concludeerde dat dit 17 procent lager ligt dan bij de `gezonde' medemens. Het instituut publiceert eind deze maand nieuwe cijfers. ,,Onze conclusie is dat de inkomenskloof is gebleven'', aldus onderzoekscoördinator Mieke Rijken.

De nieuwe cijfers wijzen uit dat een kwart van de chronisch zieken een arbeidsongeschiktheidsuitkering heeft. Volgens Rijken ,,zet de overheid vooral in op reïntegratie als instrument voor emancipatie van chronisch zieken. Uit ons laatste onderzoek blijkt dat 80 procent van de chronisch zieken met een WAO-uitkering volledig is afgekeurd. De meesten kunnen dus niet meer aan het werk.'' De hoogte van het inkomen wordt volgens Rijken vooral bepaald door het opleidingsniveau.

Aan de hoge niet-declarabele kosten moet de overheid iets doen, vindt Weijnen. Volgens hem is de financiële positie van chronisch zieken het afgelopen decennium verder verslechterd. ,,Allerlei voorzieningen binnen de AWBZ, het ziekenfonds of de Wet voorzieningen gehandicapten zijn afgeschaft of minder toegankelijk geworden.'' Volgens Rijken blijkt uit interviews met het patiëntenpanel van het Nivel ,,dat men vrij goed bekend is met de WVG en hiervan ook goed gebruikmaakt.''

De CG-Raad stelt voor chronisch zieken voortaan zonder drempel hun niet-declarabele ziektekosten te laten aftrekken voor de inkomstenbelasting. Nu mag dit als de uitgaven meer dan 11,2 procent van het inkomen bedragen, maar volgens het Nivel haalt 80 procent deze drempel niet. Volgende week wordt het voorstel in de Kamer besproken. Weijnen verwacht succes: een Kamermeerderheid steunde vorig jaar al een motie van PvdA-fractievoorzitter Melkert ter ondersteuning van het voorstel van de CG-Raad.

Chronisch zieken die door de bomen het bos niet meer zien en willen weten welke voorzieningen voor hen bestaan kunnnen sinds kort terecht bij twee lotgenoten. Ria van Velthuizen en Joke de Bruyn, zelf chronisch ziek, zetten een telefonisch adviesbureau op, speciaal voor chronisch zieken en gehandicapten. ,,Procedures zijn vaak ingewikkeld en informatie is moeilijk te vinden'', laat Van Velthuizen per e-mail weten. ,,Ons bureau is het eerste centrale informatiepunt.''

De kostenbemiddeling kost 35 gulden per kwartier, een standaardbrief naar een instantie ook – de kosten zijn aftrekbaar voor de inkomstenbelasting.

    • Rentsje de Gruyter