Hip hout

Sinds we na de jaren zeventig de zware bielzen en robuuste, donkere eettafels de rug toekeerden, leken de dagen van het massief eiken geteld. Maar hout is in ons interieur bezig aan een spectaculaire comeback.

Het verleden van veel dertigers is donkerbruin gekleurd. Het is de kleur van zware bielzen, loodzwaar massief eikenhout en donker gebeitst grenen. Alsof onze ouders een compleet oerwoud binnen de muren van de woonkamer gehaald hadden. Nu hebben houten meubels altijd kunnen rekenen op grote populariteit, maar de afgelopen decennia zijn ze langzaam verdrongen door hun lichtere kunststof opvolgers. De kinderen van de houtliefhebbers keerden zich af van de klassieke salontafels en robuuste eettafels met punten waaraan ze als kind hun hoofd hadden gestoten of zich een bult hadden getild bij verhuizingen. De dagen van het massief eiken leken geteld.

Maar wie anno 2001 de woonbladen doorbladert of interieurzaken afstruint kan niet anders dan concluderen dat hout bezig is aan een spectaculaire comeback. Hout is hip. De plastics, die in de jaren zestig en zeventig golden als het materiaal van de toekomst, zijn op hun retour. Metaal wordt vereenzelvigd met het kille modernisme dat uit de gratie is. En relatief nieuwe materialen als polyurethaan zijn voor het gros van de klanten toch nog te industrieel om zo maar op te gaan zitten.

Nee, dan hout. Hout is vertrouwd, valt te rijmen met hedendaagse milieuwetgeving en is nadrukkelijk lowtech. Bovendien leent hout zich prima voor een uiteenlopend scala van toepassingen. Vloeren, tafels, stoelen, kasten, sculpturen, maar ook brilmonturen, lampenkappen, enveloppen, aktetassen en fietsframes worden uitgevoerd in hout. De Italiaanse kabinettenmaker Giorgetti lanceert voor de eerste keer in zijn meer dan honderdjarige bestaan een accessoirelijn in hout. Ook Piet Hein Eek, een van de meest innovatieve hedendaagse ontwerpers van Nederland, is na een jarenlange obsessie met aluminium teruggekeerd naar hout. De maker van de befaamde banken en kasten van sloophout presenteerde onlangs op de Woonbeurs robuuste tafels van dikke, ruwe planken, die een degelijke pannenkoekenhuisgezelligheid uitstralen. Eek sluit daarmee - bewust of onbewust - aan bij de door trendwatchers gesignaleerde `huiselijkheidstrend'.

`Het is terug naar de gezelligheid en geborgenheid'', zegt Wiet Hekking, eigenaar van de Amsterdamse winkel WonderWood. ,,En hout past erg goed in die trend. Het materiaal heeft iets warms, de aaibaarheidsfactor is hoog. En het bijzondere aan hout is natuurlijk dat het een levend materiaal is. Iedere nerf is anders en ieder meubelstuk van hout heeft dus iets unieks. Dat is toch wat anders dan zo'n gloednieuwe platgespoten kunststof stoel of een dik ingeseald tafeltje. Hout adelt.''

Multiplex designmeubels uit de jaren veertig, vijftig en zestig zijn Hekkings specialisme. Hij was al jarenlang gepassioneerd verzamelaar toen hij merkte dat zijn interesse door steeds meer mensen gedeeld werd. In 1999 opende hij WonderWood. Zijn winkel staat vol met houten stoelen van gerenommeerde ontwerpers als Charles Eames, Cees Braakman, Egon Eiermann, Marcel Breuer, Han Pieck en Arne Jacobsen. Het gebogen hout waar deze ontwerpers mee werkten was destijds hoogst experimenteel. De modellen zien er nu doorleefd uit, maar stralen nog steeds dezelfde frisheid uit die ze vijftig jaar geleden hadden. Een sierlijk gekrulde krantenbak van Egon Riss uit 1939 oogt zelfs moderner dan menig hedendaags model. Vanwege de houten uitvoering is hij bovendien makkelijk te combineren met het staal, steen en plastic dat menig modern interieur kenmerkt.

De tijdloze aantrekkingskracht van houten designmeubels wordt bevestigd door het hernieuwde succes van het werk van Hein Stolle. De inmiddels 77-jarige ontwerper kwam een jaar geleden langs bij Hekking en toonde hem het prototype van de S-88-1 die hij al in 1988 had ontworpen maar die nooit in productie was gegaan. Van de 25 exemplaren die Stolle op aandringen van Hekking eigenhandig maakte werd de eerste gekocht door het Stedelijk Museum en de rest vloog in no time de deur uit. Een lattenstoel van cederhout en de tot doos te deconstrueren Boxchair volgden. Het voorlopige hoogtepunt van de Stolle-revival is de driepotige koffietafel T46 van multiplex. Dit hoogst elegante ontwerp is 55 jaar na de ontwerpdatum in productie genomen door het Britse meubelbedrijf Isokon Plus, dat de laatste tijd ook weer goede zaken doet met de stoelen die Bauhaus-exponent Marcel Breuer in de jaren dertig ontwierp in gelamineerd hout.

Wat opvalt bij de vergelijking van oude ontwerpen en hedendaags houten meubilair is dat bij de klassiekers de innovatieve toepassing van hout vaak voorop staat. De DCW van Charles Eames uit 1946 was de eerste stoel waarvan de houten zitting golvend om de billen sloot. De utilitaristische stoel no. 31 van Alvar Aalto had in de jaren dertig de primeur op het gebogen frame van multiplex. Maar de hedendaagse ontwerpers leggen liever de nadruk op de karakteristieken van het materiaal dan op zijn toepassingen. Zo zijn de massieve tafels van EDIsign bijvoorbeeld geconstrueerd met kunstige verbindingen maar wordt de aandacht getrokken door de prominent getoonde nerf. Ook de kasten, stoelen en tafels van The Art of Living zijn massief en laten er geen twijfel over bestaan dat we hier te maken hebben met een ambachtelijk materiaal van organische oorsprong. Dat laatste wordt nog eens benadrukt door de speciale aandacht die The Art of Living besteedt aan het werken met hout uit duurzaam beheerde bossen.

Ook de in 1995 opgerichte vereniging Houtrijk Nederland maakt zich hard voor verantwoord gebruik van hout. De 240 leden, grotendeels houtbewerkers, zetten zich in voor gebruik van hout uit eigen land. Want Nederlanders laten zich volgens hen nog steeds omringen door exotische houtsoorten uit Zuid-Amerika of Afrika. En dat terwijl er in de tuinen en lanen van ieder willekeurig dorp een grote voorraad hoogwaardig hout staat.

,,We gaan hier slordig om met hout'', vindt Houtrijk Nederland-voorzitter en houtdraaier Otto Koedijk. ,, Zeker als je het vergelijkt met het buitenland. Als iemand in Zwitserland een stam van honderd liter esdoorn of peren heeft dan wordt die verzaagd tot planken en het zaagsel wordt ook nog tot briketten geperst. In Nederland wordt zo'n boom automatisch tot brandhout gehakt. Dat onzorgvuldige gebruik van hout betekent een kapitaalvernietiging van al snel een miljard gulden per jaar.''

Het Nederlandse bomenbestand leent zich volgens Koedijk prima voor de meubelmakerij. Behalve de bekende Hollandse kersen, beuk, esdoorn, eik en douglas staan er in ons land ongekend veel exotische bomen. De anna paulownaboom bijvoorbeeld, die het in Japan zeer gewilde en dik betaalde kirihout oplevert, groeit hier gewoon in achtertuinen. Er is alleen nog weinig kennis over het gebruik van deze houtsoort en daarom belandt hij hier nogal eens in de houtversnipperaar. Maar die situatie verandert, mede door de consument die inmiddels de ambachtelijkheid van houten meubels is gaan waarderen. Koedijk: ,,Kopers hebben de keus tussen een Italiaans designtafeltje uit de fabriek of een handgemaakte Nederlandse tafel die even duur is. En dan kiezen ze steeds vaker voor het laatste.''

De meubelbranche springt in op de toegenomen vraag. Mobiele houtzagers zorgen ervoor dat houtbewerkers hun materiaal niet meer naar de vaste zagerij hoeven te slepen en die verminderde transportkosten leveren een scherpere prijs op. Handige fabrikanten ontwikkelen nieuwe bewerkingen zodat het hout breder kan worden toegepast. Een van de nieuwste vindingen is Plato-hout: hout wordt gekookt en gebakken en is zo beter bestand tegen schimmels en water. Met meubels van Plato-hout kan de houtliefhebber dus ook zijn tuin volzetten.

Ondanks de vele nieuwe toepassingen gaat de vraag nog steeds vooral uit naar oude, vertrouwde toepassingen van hout. Parket en planken vloeren zijn de absolute toppers op dit gebied. Bij parketlamellen en klassiek tapisparket wordt gebruik gemaakt van een breed scala aan exotische houtsoorten zoals teak, noten, merbau en jatoba. Klanten die een iets moderner interieur hebben kiezen vaak voor lichtere kleuren zoals esdoorn of hout dat is opgelicht met witte kleurolie, kalkwas of beits.

Wie een echt houten vloer niet kan betalen moet zich behelpen met laminaat. Maar door de toenemende belangstelling voor hout gaan de nieuwste laminaatlijnen ver in hun imitatiedrift. Er zijn nu dessins verkrijgbaar van klassieke vloerpatronen en bijzondere houtsoorten als taxus en vergrijsd teak. Een reliëf van houtnerf zorgt voor verhoogt realisme. En voor wie dat nog niet echt genoeg is, is laminaat verkrijgbaar dat oogt als antiek. De fotoprints tonen geborstelde planken, slijtageplekken en zelfs wormgaatjes en spijkerputjes.

Als authenticiteit iets mag kosten, dan neem je natuurlijk geen genoegen met de laminaatversie van oud hout. Dan ga je naar een handel voor historisch bouwmateriaal zoals bijvoorbeeld 't Achterhuis in Udenhout. Daar wordt onder meer antiek hout verkocht dat afkomstig is uit Franse kastelen, dikke planken uit spoorwegwagons of scheepskisten en complete parketten uit herenhuizen en oude kazernes. 't Achterhuis mag verscheidene monumentenverenigingen en de Efteling tot zijn klantenkring rekenen, maar ook steeds meer particulieren vinden de weg naar het Brabantse dorp. Vooral authentieke `Hongaarse punten' en `Versaillesparket', het neusje van de zalm op het gebied van exclusief wonen, doen het goed. Behalve voor vloeren wordt het historische hout ook gebruikt voor het bouwen van kasten, boekenplanken, tafels en zelfs schouwen. ,,Het gaat om de uitstraling'', stelt de eigenaar van 't Achterhuis. ,,Mensen willen rustiek en authentiek wonen.''

De opmars van de huiselijkheid en de toegenomen populariteit van hout horen bij elkaar. En volgens Wiek Hekking verschuift de trend de komende jaren naar nog donkerder en warmere houtsoorten. ,,Noten, pallisander, zebrano en wengé zullen populair worden'', voorspelt hij. ,,En ik heb me laten vertellen dat jonge ontwerpers in Engeland zelfs alweer praten over massief eiken. Maar dat is in Nederland waarschijnlijk nog iets te beladen.''

WonderWood, Weteringstraat 48, Amsterdam. Inl 020-6253738 of www.wonderwood.nl Houtrijk Nederland, Koninginnelaan 3, Nijmegen. Inl www.houtrijk.nl 't Achterhuis, Kreitemolenstraat 92, Udenhout. Inl 013-5111649 of www.achterhuis.nl