Fries walhalla voor classici

Een legaat van 100.000 gulden van ene Lieuwe Annes Buma aannemen of niet? Gedeputeerde Staten van Friesland aarzelden in 1876. Buma wilde dat met het geld een bibliotheek in Leeuwarden zou worden opgericht met werken over de Griekse en Romeinse taal- en letterkunde. De bibliotheek zou zijn naam moeten dragen. Buma (1796-1876) studeerde in Groningen, Parijs en Leiden en was doctor in de letteren. Na de dood van zijn ouders keerde hij terug naar Friesland. Zonder geldzorgen wijdde hij zich in Makkum aan bestudering van de klassieken. Ondanks de bedenkingen accepteerden Gedeputeerde Staten het legaat naar huidige maatstaven omgerekend ongeveer twee miljoen gulden. Niet aanvaarden paste niet bij ,,de waardigheid en het belang van het gewest''.

De Buma Bibliotheek werd in 1876 opgericht en dit jaar viert zij haar 125-jarig bestaan. In de vorig jaar ingerichte afdeling van de Provinciale Bibliotheek vallen de ruimte, de rust en de klantvriendelijke indeling op. Er staan zes witte kasten met 3.000 boeken in open opstelling over de klassieke Griekse en Latijnse schrijvers, naast woordenboeken, naslagwerken, bibliografieën en encyclopedieën. De volledige collectie bestaat uit 50.000 boeken, waarmee de Buma de grootste in zijn soort is van ons land.

Niet alleen de ontstaansgeschiedenis van de bibliotheek is bijzonder, stelt bibliothecaris Luc de Vries, opmerkelijk is vooral dat de bibliotheek niet verbonden is aan een universiteit of ander opleidingsinstituut. De bibliotheek is voor iedereen vrij toegankelijk. ,,Je hoeft zelfs niet Latijn te kunnen lezen'', grapt De Vries. ,,Onze gebruikersgroep varieert van leerlingen die voor het vak Klassieke Culturele Vorming een werkstuk moeten maken, tot wetenschappers die verhandelingen schrijven.''

De bibliotheek bezit enkele unieke collecties, zoals 3.600 negentiende eeuwse Duits-Oostenrijkse `Programmschriften'. De Vries: ,,Dat zijn korte door leerkrachten geschreven verhandelingen over het klassieke onderwijs. Behalve Leeuwarden, bezitten alleen Parijs en Cambridge dergelijke collecties.'' Verder heeft de Buma als enige een uniek afschrift van een manuscript uit Turijn, bevattende scholia (geleerde opmerkingen) over de `Aves' van Aristophanes. De Vries: ,,Het is een rol papier met Griekse woordjes erop. Het oorspronkelijk handschrift ging begin vorige eeuw verloren bij een grote brand in de bibliotheek van Turijn.''

In de jaren twintig schonk de Duitse geleerde O. Bachmann een grote collectie over de Griekse komedie, waaronder de Aves, aan de Leeuwarder bibliotheek. Daaronder bevond zich het manuscript, dat overigens dertig jaar onvindbaar was. De Vries: ,,Na de dood van een lener kregen we een schoenendoos vol geschriften terug. Het werd hier in de kelder opgeslagen. De Groningse hoogleraar Holwerda is bezig met het uitgeven van de scholia op Aristophanes en wist dat het afschrift hier moest zijn. Hij trok wit weg toen we het uiteindelijk terugvonden.''

Jaarlijks bezoeken 3.000 mensen de Buma. Er zijn twee keer zoveel uitleningen – ze kunnen ook per e-mail worden aangevraagd. De wetenschappelijke vakbibliotheek heeft voor Nederland honderd unieke abonnementen op internationale tijdschriften, waaronder gerenommeerde als Helios, The Classical Quarterley en Ciceroniana.

Uit heel Europa komen aanvragen, vertelt De Vries. Veel Nederlanders weten niet dat er in Leeuwarden een specialistische vakbibliotheek over de klassieke oudheid staat. ,,Er belde eens een journalist uit Nijmegen die een roman wilde schrijven die zich afspeelde in de derde eeuw na Christus. In zijn woonplaats waren niet de werken die hij zocht. Hij werd doorverwezen naar ons en dacht: `Wat moet ik in hemelsnaam in Leeuwarden?' Hij was lyrisch toen hij onze collectie zag.''

Jaarlijks worden zo'n 500 nieuwe boeken aangeschaft. Ook ontvangt de Buma regelmatig schenkingen. De Buma Bibliotheek verschaft Leeuwarden als niet-universiteitsstad een positie in de wetenschappelijke wereld, aldus De Vries. Toch werd de bibliotheek enkele jaren geleden met opheffing bedreigd. De collectie zou, bij een fusie tussen Provinciale Bibliotheek, Ryksargyf en Fries Letterkundich Museum en Dokumentaasjesintrum naar de kelder van het gebouw verhuizen. Gelukkig keerde de provincie op zijn schreden terug.

Buma Bibliotheek, www.pbf.nl

    • Karin de Mik