EU-beleid bron van ruzie

Sprak de Belgische premier Verhofstadt nu wel of niet namens Nederland tijdens de minitop in Londen over de oorlog? België en Nederland ruziën daar sinds zondag over.

Maakte de Belgische premier Guy Verhofstadt een fout, of koos hij alleen maar het minste van twee kwaden?

Dat debat houdt sinds afgelopen zondag de Nederlandse en Belgische diplomatie bezig. Premier Verhofstadt reisde toen haastig af naar Londen om de minitop bij te wonen die de Britse premier Blair had belegd met de Duitse en Franse leiders over de oorlog.

Dat had de Belgische premier niet moeten doen, zei minister Van Aartsen twee dagen later. Verhofstadt had een ,,institutionele denkfout'' gemaakt door te doen alsof hij namens de niet-uitgenodigde kleinere EU-lidstaten aan de Londense dinertafel zou kunnen spreken. Dat kan hij niet omdat het buitenlands beleid immers nog altijd een nationale zaak is. Om te voorkomen dat Nederland ,,onder de streep''van onbeduidendheid zou raken, zo zei premier Kok eergisteren in de Kamer, was de Nederlandse minister-president daarom ook naar Londen gereist.

Uit de Belgische diplomatie klinken heel andere geluiden. Als Verhofstadt niet was gegaan, was het beeld versterkt dat de grote drie Europa runnen, zeer schadelijk in een tijd dat Europa juist eensgezindheid moet vertonen. Volgens Belgische bronnen was het zeker niet de bedoeling van Verhofstadt om namens de acht niet voor de bijeenkomst genodigde EU-regeringsleiders het woord te doen. Hij zou alleen als EU-voorzitter de acht niet aanwezige regeringsleiders achteraf van het besprokene op de hoogte hebben willen stellen. Van een ,,institutionele denkfout'' zou daarom geen sprake zijn. Verhofstadt probeerde het gezicht van de EU te redden, en nam de verkeerde indruk die dat op landen als Nederland zou kunnen wekken, op de koop toe.

Volgens het Belgische EU-voorzitterschap brengen initiatieven van grote landen het beeld van eensgezindheid van de EU bij het buitenlands beleid in gevaar. Dat was zo bij de Frans-Duits-Britse minitop vorige maand voorafgaand aan de Europese topbijeenkomst in Gent en dat was zondag opnieuw het geval in Londen. De Belgische diplomatie verwijt de Britse premier Tony Blair, de Franse president Jacques Chirac en de Duitse bondskanselier Gerhard Schröder dat zij uit electorale overwegingen bijeenkomsten houden die het imago van de EU aantasten.

Op zich is overleg van een kleine groep EU-regeringsleiders niets bijzonders. Aan de vooravond van Europese toppen doen de regeringsleiders van de Benelux dat ook altijd. In de tijd van de Duitse bondskanselier Helmut Kohl en de Franse president François Mitterrand was er meestal Frans-Duits overleg voor de Europese bijeenkomst. Dat leidde wel tot een brief met een Frans-Duits standpunt aan het EU-voorzitterschap, waarmee de suggestie dat de groten de zaken apart onderling regelden werd voorkomen.

De problemen die het Belgische EU-voorzitterschap heeft met de bijeenkomsten van de grote landen voor de top van Gent en afgelopen zondag, is dat zij met veel publiciteit worden omgeven. Het Frans-Duits-Britse overleg in Gent was zorgvuldig aan de pers gemeld. De bijeenkomst in de ambtswoning van Blair was ook als een bijzonder Europees initiatief aan de pers gepresenteerd.

De Belgische diplomatie vindt dat er sprake is van een ,,arrogantie'' van de grote EU-lidstaten. De belangen van de EU dreigen ondergeschikt gemaakt te worden aan persoonlijke overwegingen van in het bijzonder Blair en Chirac. De Britse premier zou proberen om bij de strijd tegen het terrorisme ,,een historische positie'' te verwerven, ,,een soort held'' willen worden''. Hij zou last hebben van ,,de Thatcher-mythe''. De Franse president zou de strijd tegen het terrorisme gebruiken voor zijn gevecht met premier Jospin om het presidentschap volgend jaar.

Bij dit alles speelt mee dat het buitenlands beleid van de EU eensgezind kan lijken, maar dat in de praktijk de meeste landen toch hun eigen weg proberen te volgen. ,,Het buitenlands beleid van de EU bestaat niet, we zijn het nog aan het opbouwen'', zei Romano Prodi, de voorzitter van de Europese Commissie gisteren in een toespraak. In zo'n situatie doen EU-regeringsleiders allemaal wat hen het best uitkomt.