De reiswereld na `nine eleven'

In de kerstvakantie vliegen naar de zon van Florida of Egypte is een stuk minder gewild. Nederlanders houden van veilig. Vooral de Europese hoofdsteden zijn populair en reisbureaus spelen daar op in. Wie nog voor een koopje op reis wil, moet in deze periode gaan.

De sfeer is gespannen op John F. Kennedy Airport in New York, vier weken na de aanslagen op het World Trade Center. Bij de gate moet elke passagier op de Singapore Airlines-nachtvlucht naar Amsterdam zijn handbagage helemaal uitpakken. Toilettassen worden omgekeerd. Scheermessen, schaartjes en vijlen zijn al bij het inchecken ingenomen. Een vrouw moet op het laatste moment haar flessen parfum inleveren. In de slurf naar het vliegtuig wordt iedereen nog gefouilleerd en gescand met een metaaldetector. Eenmaal binnen is het een oase van rust: per passagier zijn er wel drie stoelen. Maar echt ontspannen doen de meeste passagiers pas als het vliegtuig veilig de grond raakt bij Schiphol. Wie nu in een vliegtuig stapt, denkt twee keer na. En wie een reis boekt, ook. ,,Ik heb veel slapeloze nachten gehad'', vertelt de eigenaresse van American Travel Agency. De Amerikaanse organiseert al jaren reizen naar de Verenigde Staten. Op haar kantoor is het sinds 11 september geen business as usual.

,,Ik begon met mijn reisbureau in de Golfoorlog, en misschien stop ik ermee tijdens deze oorlog. De zaken gaan erg slecht. Het aantal klanten is ongeveer gehalveerd. Ik heb mijn werknemers al minder uren moeten geven.'' Zij is zelf ook huiverig om naar Amerika te gaan. ,,Ik heb een ticket gereserveerd voor Kerstmis, maar mijn familie zegt: blijf maar in Nederland. Vanwege het vliegen, en vanwege dingen die daar kunnen gebeuren.''

Niet alleen American Travel Agency is hard geraakt. Bij reisbureau Brooks in Amsterdam moeten alle medewerkers ook een derde minder gaan werken.

,,Net voor de ramp zaten er duizend mensen via onze reisbureaus in New York. Nu zijn dat er honderdvijftig'', vertelt een woordvoerder van Travelunie, waar Arke Reizen en Holland International onder vallen. ,,Normaal is dit een drukke tijd, vanwege het heerlijke klimaat van de Indian summer.'' Florida gaat ook slecht. Er reizen vijfendertig tot vijftig procent minder mensen via Travelunie heen dan normaal.

Ook het Midden-Oosten wordt gemeden. ,,Reizen naar Egypte en andere landen in het Midden-Oosten zijn bij Kras vijftien tot twintig procent minder populair'', meldt directeur Hans Bommer van Kras- en Sterproducties.

En reizen voor het werk is eveneens afgenomen. ,,We maken momenteel tien, twintig procent minder omzet dan vorig jaar'', vertelt Jan-Willem Dekker van Carlson Wagonlit, een reisbureau gespecialiseerd in zakenreizen. ,,Minder mensen gaan op zakenreis, en sommige bedrijven bezuinigen en laten hun werknemers niet meer business class vliegen.''

Er zijn nog meer overwegingen om werknemers op kantoor te houden. ,,Mijn islamitische collega's vliegen veel minder'', vertelt een werknemer van een grote internationale bank. ,,Zij worden te lang opgehouden bij de veiligheidscontroles. Een vooraanstaande analist bij mijn bank doet nu alleen nog conference calls, dus vergaderen per telefoon, vanaf kantoor.''

Misère alom. Het enige wat nog goed loopt, en dat bevestigen alle reisbureauss en vliegtuigmaatschappijen, zijn bestemmingen binnen Europa. Bekend terrein, en als er iets gebeurt, kun je altijd met de trein terug. Onderzoeksbureau NFO Trendbox constateerde na de ramp dat verre reizen nu minder in trek zijn. Vooral wintersportvakanties, busreizen, autovakanties, stedenreizen en vliegreizen binnen Europa vertonen een duidelijke groei. Voor de aanslagen zei vijftig procent van de ondervraagde Nederlanders een reis te willen maken naar een Europees land; erna was dat vierenvijftig procent. Die verschuiving komt door het percentage mensen (43 procent) dat aangeeft sinds de aanslagen ,,enigszins tot veel last'' van vliegangst te hebben. Zeventien procent wil in de komende periode een verre reis maken.

Wegens die nieuwe liefde voor Europa komen veel aanbieders deze maand met speciale deals. ,,Nu op vakantie gaan!'' luidt het advies van de woordvoerster van Travelunie. ,,En dan vooral naar de Europese hoofdsteden.'' De maand november is traditioneel goedkoop, omdat het niet zo'n populaire tijd is om te reizen. Voor de aanslagen had Travelunie al goedkope vliegtickets en hotelkamers ingekocht voor alle Europese hoofdsteden. ,,En die hotels worden nu wellicht nog goedkoper.''

Ook Kras stunt met Europa-aanbiedingen voor een aantal hoofdsteden. ,,Er zijn goede deals te krijgen'', aldus Hans Bommer. ,,Vooral de vier- en vijfsterrenhotels bieden veel korting. Daar kwamen veel Japanners en Amerikanen, en die blijven weg. Daardoor kun je in het Hilton overnachten voor de prijs van een driesterrenhotel.''

De KLM is momenteel de enige vliegtuigmaatschappij die haar tarieven heeft verlaagd: vijfentwintig procent korting op bestemmingen in heel Europa. De actie gaat nog door tot het eind van het jaar.

Om terughoudende klanten te trekken, worden de voorwaarden om een reis te annuleren van alle kanten versoepeld. Bij KLM zijn de kosten om een reis af te zeggen verlaagd tot 25 euro. Ook bij Kras is men makkelijker geworden. ,,Voor verre reizen hebben we de voorwaarden veranderd'', vertelt Hans Bommer. ,,Mensen kunnen tot twee weken voor vertrek annuleren, zonder opgaaf van redenen. De klanten moeten ineens kunnen besluiten om thuis te blijven.''

Maar er is ook minder goed nieuws voor de reiziger. Het garantiefonds SGR is strenger geworden. Wie een los vliegticket koopt bij een maatschappij of reisbureau dat vervolgens failliet gaat, krijgt voortaan geen geld meer van de SGR. Alleen mensen die een pakketreis, dus een vlucht en een hotel, hebben geboekt, komen in aanmerking om hun verloren geld bij de SGR te claimen.

Bovendien zijn, afgezien van de stuntprijzen voor Europa, veel ticketprijzen lichtelijk omhooggegaan. KLM rekent bijvoorbeeld vijf dollar extra security tax op alle tickets, en vijf procent extra voor reizen naar de Verenigde Staten en het Midden-Oosten. Martinair hanteert voor veel bestemmingen een veiligheidstoeslag van vijfentwintig gulden.

Hoe de prijzen over een paar maanden zullen zijn, durft niemand te zeggen. ,,Als er nog meer maatschappijen failliet gaan, en andere door geldgebrek vliegtuigen aan de grond laten staan, ontstaat er krapte op de markt. Dan gaan de prijzen omhoog'', aldus Jan-Willem Dekker van Carlson Wagonlit. Maar hij kan zich ook een veel zonniger scenario voorstellen: ,,De kisten die aan de grond blijven staan, zullen door de bedrijven die ze leasen wellicht goedkoper worden aangeboden aan andere vliegtuigmaatschappijen. Dan is er weer veel capaciteit, en kunnen de prijzen laag blijven.''

    • Aaf Brandt Corstius