Welcome to Sarajevo

Welcome to Sarajevo, een speelfilm die Michael Winterbottom maakte in het verwoeste Sarajevo van 1996, na de Bosnische oorlog, gaat over de obsceniteit van de oorlog. Een Britse televisiejournalist, Michael Henderson, jaagt dag in dag uit op de rampbeelden die we vanaf de lente van 1992 elke dag op de tv zagen: mensen, rennend om aan sluipschutters te ontkomen, mensen stervend op de stoep, geraakt door granaatscherven, kinderen met hun met bloed doordrenkte verband op brancards of ziekenhuisbedden, brandende huizen, doffe ontploffingen, gewapende strijders.

Henderson is als alle collega's: overdag doet hij zijn best de oorlog in beeld te brengen – de moeder van de bruid ligt doodgeschoten op straat, het misdienaartje staat als aan de grond genageld naar het lijk te kijken – 's avonds wordt de ellende weggespoeld met veel drank en veel cynisme. Een professional. ,,Film die groenten'', bijt hij zijn cameraman toe als ze de kermende, stervende, verminkte slachtoffers van de granaat op de rij op brood wachtende mensen filmen. Het alledaagse naast het bijzondere maakt het beeld levensecht en Henderson vergeet dat niet als er zestig uiteengereten lichamen voor hem liggen.

Maar als Henderson hoort van een bijzonder konvooi – de evacuatie van kinderen uit de belegerde stad – spreekt niet het instinct van de televisiejournalist, maar dat van de medemens: hij probeert een meisje uit het in de frontlijn gelegen weeshuis van Sarajevo bij het konvooi te krijgen. Dat is moeilijk omdat ze formeel geen recht heeft op een plaats: ze heeft geen familie buiten Bosnië waar ze heen kan. In een opwelling geeft Henderson haar bestemming op: zijn adres, in Londen. Het lukt, en Amira komt in Londen terecht in Hendersons gezin. Weliswaar duikt later in Sarajevo de moeder op die haar als baby heeft opgegeven maar haar nu terug wil, maar ze staakt haar poging als het meisje niets van haar wil weten.

Het obscene van de film schuilt in de tegenstelling tussen de mens en de professional: Henderson màg geen kind redden. Niet eens van zijn eigen collega's: ,,Dit is geen nieuws, dit is een campagne!'', zegt zijn producente op een toon alsof hij een wandaad begaat.

Obsceen is ook de reactie van de buitenwereld. Met Hendersons reportage over het bloedbad in de broodrij wordt die avond niet het Britse journaal geopend: het nieuws dat de Duke en Duchess of York uiteengaan is belangrijker.

Nog obscener zijn de ingelaste journaalbeelden met de commentaren van politici op wat in Sarajevo met de kinderen gebeurt, mensen als Lord Owen, Boutros-Ghali, John Major: ,,Er zijn wel dertien plekken op aarde waar het kinderen slechter gaat dan in Sarajevo'', ,,Het kost tijd een oplossing te vinden, we moeten geduld hebben.'' In die zin is Welcome to Sarajevo een indrukwekkende aanklacht tegen de overschilligheid.

Welcome to Sarajevo (Winterbottom, 1997, UK), Canvas, 20.55-22.55u.