Anatomie van bonk zonder gevoel

Aan het begin en het einde van de film die is gebaseerd op de tien boeken die hij over zijn gewelddadige leven schreef, kijkt Mark "Chopper" Read in zijn gevangeniscel naar zichzelf op de televisie. Het is het enige moment in het hoogst hypnotiserende en explosieve regiedebuut van de Australische clip- en reclamemaker Andrew Dominik dat er even afstand wordt genomen van de furieuze wereld van cultheld en crimineel Chopper. Wij kijken naar hem en hij kijkt naar zichzelf. Alsof die getatoeëerde spierbonk op het scherm iemand is met wie hij helemaal niets te maken heeft.

Psychologen kunnen vast wel een mooie diagnose stellen van Choppers geestesgesteldheid. Hij kan aan iemand vragen om zijn oren eraf te snijden, zodat hij uit de gevangenis weg kan, en ondertussen gewoon doorkletsen. Of hij kan iemand doodkalm neersteken en vervolgens bijna meelevend informeren of alles in orde is. Hij lijkt net zo vervreemd van zijn eigen lichaam als van zijn daden.

Maar om de diagnose gaat het niet in Chopper. Hoewel de hoofdpersoon dankzij een indrukwekkende vertolking van voormalig stand-up-comedian Eric Bana (volgend jaar te zien als Dr. Bruce Banner in Ang Lee's verfilming van The Incredible Hulk) echt de held van de film is, gaat het zelfs niet om de seriemoordenaar, de genadeloze wreker, de man zonder geweten als sekssymbool of cultfiguur. Moralisme of psychologische duiding zijn deze film vreemd. Dat komt heel simpel omdat Dominik er vanuit gaat dat zijn publiek zo ook wel snapt dat moord een misdrijf is, ook als de moordenaar slechteriken te grazen neemt, of geestig uit de hoek komt.

De gruwelijkheden, het gulpende bloed, het grauw en grijs van de scheefhoekige muren, de vertekenende camerastandpunten, de nagalm van de stilte in celblok nummer zoveel, ze worden aangewend om diep door te dringen in de beangstigende amorele leegte die Chopper kenmerkt. De hoofdpersoon ontleent zijn bijnaam trouwens aan het feit dat hij zijn slachtoffers graag de tenen afhakte. Al kun je je nauwelijks voorstellen dat er iets is wat hij níet met een hakmes in mootjes zou willen hakken. En met hem slaat de film op hol: bliksemschichtmontage, Brechtiaanse intermezzo's waarin de hoofdpersonen rijmpjes in de camera spreken en ijskoud geweld.

De makers van Chopper ontdekten dat hun hoofdpersoon - na een teruggetrokken verblijf op een boerderij in Tasmanië inmiddels weer in de gevangenis - niet echt geïnteresseerd was om aan een film over zijn leven mee te werken. Hij gaf zelfs toe dat hij zo gewend was geraakt aan het vertellen van leugens dat hij ze zelf niet meer uit elkaar kon houden. Hij wilde vooral weten wat zíj van hém dachten. Die narcistische kanten van zijn persoonlijkheid worden slechts in de begin- en slotbeelden aangestipt. Hoe bevrijdend het ook is om eens naar een portret van een geschifte moordenaar te kijken zonder dat er moralisme of zelfs maar de geringste vorm van duiding aan te pas komt, en hoe intens de vormgeving van de film ook zijn onvoorspelbaarheid weet op te roepen, uiteindelijk blijft hij een vreemd monster.

Chopper. Regie: Andrew Dominik. Met: Eric Bana, Simon Lyndon, David Field, Daniel Wyllie, Bill Young, Kate Beahan. In: Cinecenter en Rialto, Amsterdam.

    • Dana Linssen