Stoet Asean snel als traagste loper

De tien regeringsleiders van Zuidoost-Aziatische landen sluiten vandaag een top van hun landenclub af. Asean bestaat ruim dertig jaar en spiegelt zich tevergeefs aan de EU. `We zitten vast in een doodlopende straat.'

,,Eén munt voor heel Zuidoost-Azië?'', lacht noodle-verkoper Ng See Tow uit Singapore. ,,Zijn politici daar serieus mee bezig?'' Ng laat het idee van een Aziatische eenheidsmunt heel even bezinken en besluit dan in zuiver `Singlish': ,,Cannot, lah!''

Die ene munt die, gelijk de euro, de valuta van tien Zuidoost-Aziatische landen moet vervangen, werkt als een horizon waar het samenwerkingsverband van die landen, Asean, naar toe probeert te zwemmen. ,,Zie het als een droom'', zegt professor Chia Siow Yue, directeur van het Instituut voor Zuidoost-Aziatische Studies in Singapore.

De regeringsleiders van de Asean-landen Brunei, Birma, Cambodja, de Filippijnen, Indonesië, Laos, Maleisië, Singapore, Thailand en Vietnam sluiten vandaag hun zevende topontmoeting af in Bandar Seri Begawan, de hoofdstad van Brunei. Ze dromen al dertig jaar van innige blokvorming op vele terreinen, net zoals de Europese Unie. Maar de tien landen mogen elkaar dan 300 keer per jaar ontmoeten, tot relevante economische en politieke samenwerking komen ze niet. Elke bijeenkomst lijkt óf op de oprichtingsvergadering van 1967 óf dreigt te leiden tot opheffing van Asean.

,,Asean is aan het einde van een doodlopende straat'', verklaart dr. Hadi Soesastro, directeur van het Indonesische Centrum voor Strategische en Internationale Studies. ,,In dertig jaar hebben we nauwelijks institutionele arrangementen kunnen ontwikkelen.'' Volgens Hadi was Asean tot vier jaar geleden nog wel relevant, want door de explosieve economische groei van de regio was Zuidoost-Azië de ,,lieveling van de vrije wereld''. In juli 1997 kwam daar met de Azië-crisis abrupt een eind aan. ,,En bleek Asean plotseling slechts een los diplomatiek verband, met leden die louter aan zichzelf denken.''

In die tijd van nood kwam volgens professor Simon Tay, voorzitter van het Singaporese Instituut van Internationale Zaken, de grootste zwakte van Asean aan het licht: ,,Non-interventie; elk lid is bang om zich te bemoeien met andermans problemen.'' Het beperken van het eigen gezichtsverlies en dat van een ander bepaalt nu eenmaal grotendeels de Aziatische omgangsvormen. ,,Maar daardoor lost Asean nooit zijn eigen problemen op.'' Tegelijk houden de tien landen volgens de Filippijnse oud-minister van Financiën dr. Jesus Estanislao hun `economische kaarten' altijd stevig tegen de borst. ,,Terwijl de regio alleen mee kan doen in de wereldeconomie als het zich opent. Dat vraagt om open politiek, maar daar is binnen Asean nauwelijks sprake van.''

De landenclub heeft volgens zelfverklaarde `Asean-lovers' als Chia, Hadi, Tay en Estanislao alles in zich om vroegtijdig ter ziele te gaan. Behalve dat de tien landen met in totaal een half miljard inwoners bij elkaar in de buurt liggen, hebben ze nauwelijks iets gemeen. Maleisië en Indonesië zijn moslimlanden die er gisteren voor zorgden dat een gezamenlijke verklaring tegen het terrorisme een halfbakken compromis werd doordat beide landen willen dat Amerika stopt met zijn aanval op Afghanistan. Birma en Vietnam worden geleid door mensenrechten schendende, totalitaire regimes, waar Thailand en de Filippijnen zichzelf democratieën noemen. En in Laos en Cambodja is het gemiddelde jaarinkomen een fractie van wat het is in Brunei en Singapore.

De ver ontwikkelde stadstaat haalt zich regelmatig de woede van andere Asean-leden op de hals door eigenhandig vrijhandelsverdragen te sluiten met de Verenigde Staten, Australië en Japan. Het is puur overlevingsinstinct dat Singapore drijft, want het ziet die onafwendbare dreiging uit het noorden: China. Vorig jaar stroomde daar 45 miljard dollar aan buitenlandse investeringen heen, tegen acht voor de tien Asean-landen. Dit jaar zal het nog schever zijn.

Zuidoost-Azië is niet langer aan de beurt: alle aandacht gaat nu naar China en Asean is in totale verwarring. Zeker nu de Chinese premier Zhu Rongji vandaag, vooruitlopend op de WTO-bijeenkomst deze week in Doha, Qatar, het voorstel heeft ingebracht om één vrijhandelszone te maken van China en Zuidoost-Azië. De Zuid-Koreaanse president Kim Dae-Jung ging nog verder en pleit voor een vrijhandelsblok van Asean, China, Zuid-Korea en Japan. De Asean neemt de voorstellen met ongeloof tot zich. Het moet de economische supermacht-in-wording volgens professor Chia niet als een bedreiging, maar als kans zien.

,,Daar zijn 1,2 miljard consumenten, niet 1,2 miljard goedkope arbeiders.'' Maar als de Asean-landen niet echt samenwerken, meent Estanislao, ,,wordt het volledig verzwolgen door China.'' Te laat, te laat, vindt Hadi: ,,Asean heeft veel te veel tijd nodig om een economisch-politiek blok te worden. De karavaan is zo snel gebleken als zijn langzaamste deelnemer.''

    • Robert Giebels