Ouderen hebben recht op humaan levenseinde

Ouderen die kiezen voor levensbeëindiging, zijn veelal aangewezen op extreme manieren. Zij hebben recht op humanere middelen. Op voorwaarde dat ze het zelf doen, vindt Huib Drion.

Het is nu ruim tien jaar geleden dat deze krant een korte beschouwing van mij publiceerde over ,,het zelf gewilde levenseinde van oude mensen''. De respons daarop was onverwacht groot. Behalve de vele ingezonden brieven naar aanleiding van mijn stuk ontving ik een paar honderd persoonlijke brieven, bijna allemaal van vrouwen.

Al heel gauw kreeg mijn verhaal het etiket `pil van Drion' opgedrukt, als een soort merknaam. Een `merknaam', die ikzelf niet gauw gekozen zou hebben. Ik dacht – en denk nog steeds – eigenlijk niet zozeer aan een enkele `pil' die je zou kunnen innemen, maar aan een combinatie van middelen die met een korte spanne tijds na elkaar zouden moeten worden ingenomen. Dat ik deze gedachte niet toen al heb uitgedrukt, is omdat de uitwerking van een dergelijke mogelijkheid geheel buiten het veld van mijn eigen deskundigheid ligt.

Het ging mij in mijn stuk van 19 oktober 1991 om het volgende. Een overheid die zelfdoding niet wenst te verbieden (een dergelijk wettelijk verbod heeft in Engeland nog wel tot in de jaren zeventig van de vorige eeuw bestaan), kan weinig ethische rechtvaardiging claimen voor de gedachte om met behulp van de wet aan oude mensen de mogelijkheid te onthouden een eind aan hun leven te maken op een betere, ook voor de nabestaanden meer aanvaardbare wijze, dan de mogelijkheden die thans voor hen openstaan.

Volgens de gegevens van het Centraal Bureau voor de Statistiek hebben in Nederland in 1997 63 mannen en 38 vrouwen van tachtig jaar of ouder een einde aan hun leven gemaakt. Het lijkt waarschijnlijk dat degenen die thans hun leven beëindigen door ophanging of door uit het raam te springen of zich voor een trein te werpen, een humanere weg zouden hebben gekozen indien deze hun geboden was. En dat geldt zeker voor oude mensen.

Zou de mogelijkheid van een humaner wijze van levensbeëindiging leiden tot een sterke toename van zelfdodingen bij oude mensen? Waarschijnlijk wèl in de categorie gevallen van door de mensen zelf als ondraaglijk beschouwd lijden, wanneer dat lijden door de betrokken huisarts niet als een voldoende reden wordt beschouwd om hem of haar de nodige stervenshulp te geven.

Maar dat geldt niet voor de belangrijkste categorie gevallen, die waarin de oude mens een eind aan zijn leven wenst te maken omdat hij ervan gruwt om uitsluitend tussen andere oudere mensen het laatste stuk van zijn leven te moeten leiden (en lijden), met prijsgeving van iedere zelfstandigheid. Het lijkt me waarschijnlijk dat velen van deze oude mensen, die nu in paniek kiezen voor ophanging of voor een sprong uit het raam of voor een trein, willen ontkomen aan een toekomst van pure afhankelijkheid tussen alleen maar oude mensen en er de voorkeur aan zouden geven te vertrouwen op de zekerheid, dat zij op ieder moment waarop zij dat willen, een eind kunnen maken aan een ongewenst verder leven.

Eén ding heeft voor mij bij het denken over vrijwillige levensbeeindiging door oude mensen altijd vooropgestaan: degene die van een dergelijke mogelijkheid gebruik zou willen maken, zal, zolang hij daartoe fysiek in staat is, de `fatale' daad zelf moeten verrichten. Hij moet niet de verantwoordelijkheid doorschuiven naar een ander. Is hij daar fysiek niet toe in staat, dan raken we in het gebied van de euthanasiegevallen waarover zich in Nederland een interessante rechtspraak en wetgeving aan het ontwikkelen is. De door mij voorgestelde gedachte staat op zichzelf buiten die ontwikkeling.

ARTIKEL DRION UIT 1991: www.nrc.nl

Huib Drion is oud-raadsheer van de Hoge Raad.

    • Huib Drion