Nicaragua altijd al bestuurd als familie-hacienda

Na een ongemeen felle campagne heeft de rechtse Enrique Bolaños de linkse sandinist Ortega met een flinke voorsprong verslagen. Maar links en rechts hebben de macht in Nicaragua allang verdeeld.

,,Hij torst het hele gewicht van (de 135 kilo zware) president Alemán op zijn rug'', zegt de Nicaraguaanse politicoloog Arturo Cruz over de nieuwe president Enrique Bolaños. Hoewel hij de presidentsverkiezingen van afgelopen zondag heeft gewonnen, telt de 73-jarige ondernemer eigenlijk niet. ,,Hij is het vehicel van Alemán'', stelt Cruz. ,,In dit land bestaan maar twee sterke mannen: president Alemán en de sandinistische ex-president Daniel Ortega.''

Vijf jaar lang was de oude Bolaños de vice-president onder de `dikke man', zoals de Nicaraguanen Arnoldo Alemán noemen. Hoewel de ondernemer zelf als `eerlijk' te boek staat, heeft hij weinig gedaan om de corruptie van zijn baas in te dammen. ,,Bolaños had niets te vertellen, hij was volledig ondergeschikt'', zegt politiek analist Carlos Chamorro.

De ongeremde vraatzucht van Alemán in een land vol honger bleek voor veel Nicaraguanen toch een statussymbool. Graaiend met zijn handen in schalen eten, of met het vet nog druipend aan zijn kin. Zo was hij in interviews te zien, steevast met een volle mond. Zijn zucht naar voedsel deed weinig onder voor zijn hang glamour en rijkdom. Terwijl in zijn land duizenden mensen werden geëvacueerd vanwege een uitbarsting van de vulkaan Cerro Negro, proostte Alemán in Miami met champagne op zijn dertig jaar jongere bruid.

De vijf jaar dat Alemán over het één na armste land van Latijns Amerika regeerde – van 1996 tot 2001 – staan al te boek als de meest corrupte uit de geschiedenis. ,,Hij laat wel een erg vieze smaak achter'', zei ex-president Violeta Chamorro onlangs over haar liberale opvolger.

Eigenlijk is Nicaragua nooit anders bestuurd dan als een grote familie-hacienda met een autoritaire caudillo aan het hoofd. In 1855 was het de Amerikaanse avonturier William Walker. Na een bloedige oorlog tegen de conservatieven werd Walker door de liberalen tot president benoemd. Onmiddellijk voerde hij de slavernij voor indianen weer in, en sloot in Amerika een persoonlijke lening af waarbij hij het hele land als onderpand gaf. De ene dictator volgde de ander op. Vanaf 1937 was het de door de Amerikanen gesteunde Somoza-dynastie die het land tot de sandinistische overwinning van Ortega in 1979 tot zijn eigendom maakte.

,,Nicaragua is ideologisch nog steeds extreem verdeeld'', stelt de Nicaraguaanse jurist Alejandro Serrano. Hij wijst op de grove campagne van Bolaños waarbij Ortega vergeleken werd met Bin Laden. En hij wijst ook op de geduldige rijen voor de stembureaus's waar de kiezers afgelopen zondag urenlang wachtten tot ze hun stem konden uitbrengen. Hoewel het land geen stemplicht kent, was de opkomst buitengewoon hoog.

,,Het probleem is dat ook de sandinisten geen democratie hebben ingevoerd'', zegt Serrano. Ook Ortega regeerde als een caudillo, meent hij. Natuurlijk, er was een door de Amerikanen gefinancierde burgeroorlog te weerstaan. Maar een groot deel van de opbrengst van de nationalisaties ging naar de sandinisten zelf. En Ortega schroomde niet om tegenstanders gevangen te zetten. Tussen 1979 en 1990 was Bolaños er twee keer slachtoffer van.

Sinds Alemán in 1996 aan de macht kwam, is Ortega een ander pad ingeslagen: dat van de verdeling van de macht. ,,Met liberalen heeft hij de staat verkaveld'', zegt de schrijver en voormalige sandinist Sergio Ramírez. Samen met andere intellectuelen als de dichter Ernesto Cardenal riep hij op bij deze verkiezingen niet te stemmen. ,,Omdat er niets te kiezen valt.'' Ramírez wijst op het pact dat Ortega voor de verkiezingen met Alemán sloot. Ze zouden elkaar steunen en ieder zou zijn eigen portie krijgen, wie er ook wint. Alle instituties van de staat zijn tussen hen beiden verdeeld. ,,Zo wordt de democratie gemanipuleerd. Nu niet door één, maar door twee caudillos'', stelt Ramírez.

Dit is ook de mening van de jurust Serrano. Zowel Alemán als Ortega blijft partijleider, en beiden worden fractieleider in het nieuwe parlement. ,,Door hen, en niet door Bolaños zullen de beslissingen worden genomen'', meent Serrano. Hun machtspositie in het parlement heeft ook nog een ander voordeel. Parlementaire onschendbaarheid voorkomt dat Ortega kan worden vervolgd voor het seksueel misbruiken van zijn stiefdochter. En Alemán blijft immuun voor alle bestaande en toekomstige aanklachten van roof en corruptie.

    • Marjon van Royen