Moslims op weg naar eigen zuil

De Nederlandse media en overheid zoeken een woordvoerder voor alle Nederlandse moslims. Die bestaat niet, maar moslimorganisaties doen hun best er toch een te leveren .

Eigenlijk, zegt Haci Karacaer van de Turkse moskee-organisatie Milli Görüs, is het allemaal een kwestie van integratie. ,,Moslims zijn nog niet voldoende geëmancipeerd. We zijn niet in staat om drie imams neer te zetten die in het Nederlands een ander verhaal kunnen houden dan de Haselhoefs en de el-Moumni's.''

Omgekeerd ziet hij een gebrek aan kennis aan Nederlandse zijde. De moslimgemeenschap in Nederland is zo divers als het aantal landen van waaruit moslims zijn geïmmigreerd; de islam kent bovendien geen centrale, `kerkelijke' hiërarchie, zegt Karacaer: ,,De islam kent geen Paus.''

Maar die complexiteit is (nog) niet besteed aan de Nederlandse samenleving. Karacaer: ,,Heeft u gisteren Nova gezien? Men ging op zoek naar de `baas van de moslims in Nederland'. Bij de Nederlandse media en overheid bestaat een dwangmatige behoefte om iemand te kunnen opvoeren die spreekt namens alle Nederlandse moslims. Daarmee definieer je moslims als één blok, als één pot nat, die bovendien buíten de Nederlandse samenleving staat.''

Het gevolg: de `affaire-Haselhoef'. De welbespraakte, uit Suriname afkomstige geestelijk verzorger zag er met zijn zwarte baard en grote tulband bepaald oriëntaals uit en maakte indruk met de weloverwogen manier waarop hij zich uitdrukte. Na een herdenkingsbijeenkomst in Utrecht, enkele dagen na de aanslagen van 11 september, groeide Haselhoef uit tot dé mediaspeekbuis van moslims in Nederland – totdat hij zich, twee weken geleden, vertilde met zijn uitleg van de koran over homoseksualiteit.

De Nederlandse samenleving denkt nog altijd in zuilen, zegt Mohamed Sini, PvdA-raadslid in Utrecht. ,,Men wil instituties, met een hiërarchie, met leiders, woordvoerders, standpunten. Moslims zitten nog in een leerproces om zich aan die Nederlandse standaard aan te passen.'' ,,Verzuild Nederland wil altijd praten met leiders, niet met de achterban'', zegt Ahmed Aboutaleb, directeur van Forum, een instituut voor multiculturele ontwikkeling. ,,Daar heb ik begrip voor. Je kunt nu eenmaal niet met 800.000 moslims tegelijk praten.''

Die `moslimzuil' komt er nu misschien. Raadslid Sini is voorzitter van een werkgroep die moet leiden tot een `contactorgaan' van islamitische organisaties in Nederland – een initiatief van minister Van Boxtel (Integratie) naar aanleiding van de affaire rond de homo-uitlatingen van de Rotterdamse imam el-Moumni. ,,Van Boxtel heeft aangegeven dat het goed zou zijn als er één platform komt als aanspreekpunt'', zegt een woordvoerder van de minister. ,,Nu moet je voor een gesprek nog de telefoonklapper pakken en 25 organisaties uitnodigen.''

Het initiatief van Van Boxtel is niet nieuw. Eerdere pogingen om tot een landelijke, overkoepelende moslimorganisatie te komen, strandden echter door onderlinge onenigheid, zoals de in 1992 opgerichte Islamitische Raad Nederland, of het recente intiatief voor de Samenwerkende Moskee-Organisties, waarvan woordvoerder Tonca de laatste weken ook regelmatig als deskundige werd opgevoerd.

Tijdens het gesprek tussen Van Boxtel en moslim-organisaties over el-Moumni zater er zo'n veertig man aan tafel. Dat was geen werkzame situatie, zo constateerden de moslimorganisaties zelf ook. Haci Karacaer van Milli Görüs: ,,De veertig stamhoofden die daar bij Van Boxtel zaten, smeekten hem om iets te regelen.''

Met het wortel schieten van migranten in Nederland nam het contact toe en dus ook de confrontaties tussen de islamitische en Nederlandse cultuur, zegt Mohamed Sini: ,,Neem bijvoorbeeld de affaires rond homoseksualiteit''. Tegelijkertijd werd van moslimzijde onderhand meer inspraak gewenst. Karacaer: ,,Ze zien dat er belangrijke ontwikkelingen zijn in de Nederlandse samenleving, zoals de euthanasiewet of het homohuwelijk, maar hebben het gevoel dat ze niet meedoen in de discussies.''

Op 11 september, de dag van de aanslagen in de VS, vergaderde de nieuwe werkgroep voor het eerst op het ministerie van Binnenlandse Zaken. Aanstaande zondag volgt een tweede bijeenkomst, nu zonder bemoeienis van de overheid. Hoe de `moslimkoepel' er precies uit komt te zien is nog niet helemaal duidelijk, zegt Sini. ,,Het is nog te vroeg om in details te treden.''

Wel duidelijk is dat de koepel zich bezig met een aantal onderwerpen kan houden, zoals bijvoorbeeld islamitische geestelijke verzorging bij de overheid, of de opleiding van imams. Karacaer heeft een model voor ogen: het Centraal Joods Overlegorgaan. ,,Maar het kan nooit dé islam in Nederland vertegenwoordigen. Als het dat wel gaat doen, stap ik er uit.''