`Don't mention the war'

Het is de oude majoor die bij de balie al begint te klagen over de Duitsers die zojuist hebben ingecheckt. Hoofdschuddend gooit hij hen allemaal op één hoop: ,,a bunch of Krauts, that's what they are'', moppert hij. Manmoedig probeert hotelier Basil Fawlty het nog voor de nieuwe hotelgasten op te nemen. We moeten vergeven en vergeten, zegt hij, maar al meteen blijkt dat hij daar ook niet echt in gelooft: ,,God knows how... the bastards.''

Zo is de toon gezet voor de gedenkwaardigste scène uit de gedenkwaardigste aflevering van de gedenkwaardige tv-serie Fawlty Towers – de scène waarin Fawlty zich heilig voorneemt ten overstaan van de Duitse gasten niet over de oorlog te beginnen, waarna hij zich in de uitzinnigste bochten wringt om hen die oorlog nu juist voortdurend in te peperen. En zo is ,,Don't mention the war'' een gevleugeld gezegde geworden.

Maar die aflevering dateert van 1975. Men zou verwachten dat er intussen in Engeland zelden meer over Krauts wordt gesproken, net zoals in Nederland het woord `moffen' goeddeels uit het spraakgebruik is verdwenen. Niets is echter minder waar.

Aan de vooravond van de voetbalwedstrijd Engeland-Duitsland, in september, stuurde het schoonmaakmiddelenbedrijf Bronco in Manchester een folder aan zijn klanten. Boven en onder een voetbalfoto prijkten de woorden: ,,The Krauts are coming... and... with unbeatable quality''. Onmiddellijk werden er klachten ingediend bij de Advertising Standards Authority, het Britse college voor de normen en waarden in de reclame. Deze tekst was beledigend voor de Duitsers, aldus het bezwaar. Racistisch zelfs. Maar dezer dagen heeft de ASA bepaald, dat er geen reden is om de adverteerder op de vingers te tikken. Volgens de uitspraak is het woord Krauts in deze context slechts een luchthartige verwijzing naar een nationaal stereotype, dat bovendien positief kon worden uitgelegd.

De firma Bronco liet weten dat de tekst verwees naar de Duitse herkomst van het bedrijf. De folder was zelfs gemaakt op het Duitse hoofdkantoor. Men had bedacht de vaste klantenkorting te geven op de bestellingen die in de dagen vóór de wedstrijd werden gedaan. Het was maar een grapje, aldus Bronco, en niemand had eraan gedacht dat het woord Krauts een negatieve lading zou hebben. Het was toch, huichelde men naar waarheid, gewoon een afkorting van Sauerkraut, het favoriete Duitse voedsel?

Maar zo naïef is de Advertising Standards Authority nu óók weer niet. ,,Deze reclame geeft aan de Duitse afkomst nu juist een positieve draai'', zei een woordvoerder tegen The Guardian. ,,Maar het is denkbaar dat een andere advertentie waarin hetzelfde woord wordt gebruikt onaanvaardbaar zou zijn.''

In elk geval trok de uitspraak veel aandacht in de Engelse kranten. Enkele schandaalkranten, die er niet voor terugschrikken de Duitse voetballers als Krauts of Huns aan te duiden, wreven zich in de handen: ze voelden zich van hogerhand gesanctioneerd. Terwijl diverse zegslieden van de Duitse ambassade zich onaangenaam getroffen toonden. De cultureel attaché noemde Engeland zelfs een ,,derdewereldland'' omdat het goedkeuring verleent aan zulke achterlijke scheldwoorden. En in de Berliner Kurier klaagde een Duitse ex-ambassadeur: ,,Het geschiedenisonderwijs in de Britse schoollokalen komt helaas bij het eind van de Tweede Wereldoorlog tot stilstand.''

Een redacteur van The Observer, die jarenlang als correspondent buitenslands had gewoond, schreef zich te schamen voor deze ,,maatschappelijk aanvaarde xenofobie'' van zijn landgenoten. Alleen in Engeland, stelde hij, werd zulke haatdragende taal over een ander volk geaccepteerd.

Bronco heeft voor alle zekerheid toch maar beloofd het woord Krauts nooit meer te zullen gebruiken.

    • Henk van Gelder