`Zelftest xtc biedt schijnveiligheid'

In Nederland zijn recentelijk xtc-pillen opgedoken met het verboden en dodelijke bestanddeel PMA. Een feestganger in Kerkrade is er vermoedelijk aan overleden. Het is wrang, maar zoiets creëert een markt voor een `zelftest'.

Op een bord op de tafel in zijn woonboot schraapt Aart Jan van Rooy een beetje poeder van een pil af. De pil is grijs met spikkels en er staat de S op van Superman. Van Rooy pakt een flesje en druppelt de waterige vloeistof op het schraapsel, dat vervolgens paars verkleurt. ,,Kijk, dit betekent dat er xtc in de pil zit'', zegt hij, terwijl hij naar het bord wijst. ,,Wordt het een andere kleur, dan hoef je niet verder te gaan, dan heb weet je dat je geen xtc in handen hebt.''

Sinds september 1997 verkoopt Van Rooy samen met Ewoud Vijfwinkel en Michael Salverda een `zelftest' voor xtc-pillen. Vier flesjes ter grootte van een potje nagellak. In Nederland zijn ze verkrijgbaar in de smartshops, buitenlanders kunnen ze bestellen via internet.

Met het tweede flesje kan getest worden of er een secondaire amine in de pil zit. Een echte xtc-pil bevat secondaire amine. Met het derde flesje, met het etiket `Robadope', kan worden bepaald of er primaire amine in de pil zit. Bij de test kleurt het poeder van de Superman-pil zalmrood, een subtiele verkleuring.

Dit betekent volgens Van Rooy dat het dodelijke PMA er in kan zitten. Of een andere primaire amine of amfetamine. Het staat dan in ieder geval vast dat het geen xtc-pil is zoals xtc bedoeld is: met MDMA als werkzame stof.

`Robadope' hebben de drie sinds een maand in de aanbieding. Ze zwijgen over het recept (,,het is geen rakettechnologie'') maar claimen wel: ,,Wij zijn de enige ter wereld die zelftest hebben die een indicatie kan geven of er PMA in een xtc-pil zit''.

Onlangs overleed een jongen in Kerkrade na het slikken van meerdere xtc-pillen. Hij droeg ook pillen bij zich met Supermanlogo, waardoor de mogelijkheid bestaat dat hij is overleden aan een overdosis PMA. Mede naar aanleiding hiervan heeft het Jellinekcentrum in discotheken en op feesten in heel Nederland flyers uitgedeeld met de waarschuwing dat op meerdere plaatsen in Nederland, waaronder bijvoorbeeld ook Eindhoven, xtc-pillen met het bestanddeel PMA zijn opgedoken.

PMA staat voor para-methoxy-amfetamine en komt voor in als xtc verkochte pillen, onder verschillende namen en logo's, zoals Death, Red Mitshubishi, Superman, Nike en Elephant. Het gevaar van een pil met PMA zit 'm onder meer in het feit dat-ie pas na gemiddeld een uur werkt. Ervaren pillenslikkers kunnen in de tussentijd denken dat ze een te lichte dosis hebben genomen, een tweede pil slikken en daarmee een overdosis riskeren. MDMA werkt al na een kwartier.

PMA is chemisch verwant aan de grondstof voor xtc, MDMA. Gebruik van meer dan 60 milligram geeft kans op een acute verhoging van de bloeddruk, onregelmatige hartslag, te laag bloedsuikergehalte en een verhoging van de lichaamstemperatuur. Aan dat laatste kan iemand overlijden.

In de jaren '70 overleden er al mensen in Australië en Amerika door PMA. Sinds vorig jaar zijn ook in Denemarken, Duitsland, Oostenrijk, België en Frankrijk slachtoffers gevallen. In 2000 zijn voor het eerst dergelijke pillen in Nederland gesignaleerd, volgens het Trimbos-instituut voor gezondheidszorg. PMA staat op lijst 1 van de Opiumwet en dientengevolge is handel en productie strafbaar.

Raymond Niesink, toxicoloog en programmahoofd drugmonitoring aan het Trimbos Instituut, bevestigt, met tegenzin, dat de test van het internetbedrijfje de aanwezigheid van PMA grofweg kan aantonen. Met tegenzin, want hij onderstreept dat het onduidelijk is of de verkleuring door PMA komt of door een andere amfetamine.

Niesink is in het algemeen zeer kritisch over zelftesten, omdat ze geen uitsluitsel kunnen geven over de exacte inhoud en de hoeveelheden die er van een stof in een pil zit. Hij acht het raadzamer om een pil in een van de testcentra van de Drugs Informatie en Monitoring Systeem (DIMS) te laten testen. Die DIMS vallen onder de verantwoordelijkheid van het Trimbos Instituut, daar worden, met overheidssubsidie, de xtc-pillen in Nederland onderzocht. Daar kan de werkelijke hoeveelheid van een giftige stof worden aangetoond.

En daar gaat het volgens Niesink in de toxicologie nou juist om, niet om de drugs, maar om de hoeveelheid van die stof die een pil bevat. De hoeveelheid of de combinatie van stoffen maakt een pil giftig. De zelftesten geven niet de hoeveelheden van de stof aan, waardoor je er niet achter wat er werkelijk in de xtc-pil zit. Kortom: niet betrouwbaar, aldus Niesink.

Ook Herman Matser, van het Amsterdamse Adviesbureau Drugs, is huiverig voor de ,,schijnveiligheid'' die een zelftest biedt. In Nederland is die volstrekt overbodig, meent hij. Hier zijn 22 plaatsen waar drugsgebruikers terecht kunnen als ze een pil niet helemaal vertrouwen. ,,Voor het buitenland is het leuk, daar hebben ze geen tests.'' Vroeger voerden medewerkers van zijn bureau tests uit op dansfeesten, maar daar zijn ze mee opgehouden. Onder meer omdat de markt ,,te versnipperd is en te snel verandert. Zo kun je de consument te weinig zekerheid bieden.''

Roel Kerssemakers van het Jellinekcentrum krijgt per week zo'n vijftien á twintig pillen aangeboden. Van consumenten, benadrukt hij, die niet meer dan drie pillen mogen aanbieden. Het is niet de bedoeling dat producenten van de gesubsidieerde test gebruik maken. Ook Kerssemakers heeft zijn twijfels over een test die consumenten zelf, thuis kunnen uitvoeren. ,,Wij staan optimale betrouwbaarheid voor. Bovendien kunnen we degene die bij ons pillen brengt, extra informatie geven.''

Van Rooy benadrukt dat zijn zelftest slechts een indicatie geeft van wat in een pil zit. Het bedrijfje richt zich vooral op de buitenlandse markt. Het kreeg bekendheid in Amerika doordat CNN er een reportage over maakte. Ook al werd het product er helemaal afgekraakt, de opdrachten stroomden binnen. In twee dagen draaiden ze de omzet van normaal een maand.

    • Aisia Okma