Oostpool begint missie met indianen en poolhond

Op het toneel staat een poolhond. Een opgezette weliswaar maar met blikkerende tanden. Is dit de mascotte van het gezelschap Oostpool? Wil Oostpool theater maken dat op die poolhond lijkt: gevaarlijk theater, bestand tegen de barheid van onontdekte gebieden?

De naam van het project waarmee Oostpool aan de weg timmert wijst wel in die richting. Expeditie heet dat project, Expeditie Schouwburg Arnhem. Nu is een schouwburg geen al te bar gebied; die van Arnhem in elk geval is binnen warm en knus. Maar Oostpool moet dit herbergzame oord nog veroveren. De groep van Rob Ligthert en Peer Wittenbols, voorheen De Federatie, is nieuw in Arnhem en niet aan schouwburgen gewend. De Federatie uit Maastricht speelde in nogal obscure gebouwen. Oostpool in Arnhem daarentegen kan zich de luxe van de marge niet veroorloven. Oostpool moet de plaats innemen van Theater van het Oosten; het moet een groot en breed publiek bedienen en nieuw elan brengen in heel oost-Nederland.

Een zware taak, waar Oostpool toch niet te zwaar aan wil tillen. Het kind van de smid, een van de premières tijdens de Expeditie, is luchtig verteltheater. Met een poolhond. En met een expeditie. Die van Lewis en Clarke in Amerika, aan het begin van de negentiende eeuw. Een smid uit Missouri gaat mee. Zijn zoon groeit op bij de indianen en eindigt in diepe misère bij de blanken. Flip Filz, Remco Melles en Jaap ten Holt vertellen dat trieste verhaal met de olijkheid van ondeugende jongens. Ze beschilderen hun blote bassen, ze imiteren oerwoudgeluiden, ze delen reisbrochures uit en aaien de verdwaalde poolhond. Ze jassen de mooie tekst van Josse De Pauw er huptrala doorheen en als ze zich verspreken, wat regelmatig gebeurt, lachen ze guitig naar de met aanhang gevulde tribune. Zo maken ze van een aanklacht tegen westerse wreedheid een gezellig onderonsje. Kwispelend inplaats van tandenblikkerend, zelfgenoegzaam en volstrekt ongevaarlijk.

En waarom spelen ze niet in de grote zaal? Omdat die al bezet is door Trudy Labij? Of omdat regisseur Ligthert en zijn acteurs zich veiliger voelen in de periferie van die grote Arnhemse schouwburg? Voor Slaapschuld, een toegift, moeten we naar een nog kleinere zaal dan die waarin we al zaten. Naar een vierkante tent in de lounge, waar Marcel Hensema zich omkleedt. Met behulp van welwillenden op de eerste rij hijst hij zich in een wanstaltig dikmaakpak; daaroverheen gaat een ouderwetse japon en voilà: de metamorfose tot oude vrouw heeft zich voltrokken.

Ze praat tegen zichzelf, die oude vrouw, en tegen de televisie. Ze praat in rijmpjes en versjes en al snel zakt ze weg in een ver verleden dat geheim moest blijven. Want die engelachtige jongeman op het beeldscherm is een Duitse soldaat en het meisje dat naar hem snakt is een moffenhoer. Volgens haar vrome en o zo vaderlandslievende ouders. Niet Rainald wordt haar man maar Kees, en die bezondigt zich aan `huishoudelijk geweld'. De oude vrouw lacht erom.

Zoals zij haar eigen leven regisseert, zo regisseert Hensema zijn eigen spel. Dat doet hij met humor die, hoe anders dan in Het kind van de smid, nergens melig wordt en met een precisie die liefde verraadt voor de tekst. Slaapschuld is het poëziedebuut van Federatie- en Oostpool-huisschrijver Wittenbols en het heeft alles wat Peers beste stukken zo bijzonder maakte: de verbasterde huis-, tuin- en keukentaal, de genegenheid voor zogenaamd gewone mensen, de Hollandse thematiek.

Doorgaans ensceneert Ligthert Wittenbols' teksten, en uitslúitend Wittenbols' teksten, maar nu is een ander er met een Wittenbolstekst vandoorgegaan terwijl Ligthert een niet-Wittenbolstekst uitprobeert. Het is dapper van Ligthert en Wittenbols dat ze elkaar los durven te laten. Maar het is niet dapper van Oostpool dat het De Pauws stuk zo op afstand houdt. Wil Oostpools Expeditie slagen, dan moet de groep haar onderzoekingsdrang vooral niet beperken tot het oude vertrouwde. Komop jongens, word eens volwassen.

Expeditie Schouwburg Arnhem; t/m 24/11 aldaar. Voorstellingen: Het kind van de smid en Slaapschuld door Toneelgroep Oostpool. Gezien: 2/11; inl (026) 4437343 of www.oostpool.nl.

    • Anneriek de Jong