Johannes Passion

Bij het draaien van Philippe Herreweghe's nieuwe opname van de Johannes Passion van Bach denkt men tóch de Matthäus Passion te hebben opgezet. Niet het bekende openingskoor Herr unser Herrscher hoort men, maar O mensch bewein dein Sünden gross zingt het koor, het zo vertrouwde slot van het eerste deel van de Matthäus.

Maar toch klopt het. Dat koor is afkomstig uit de Johannes Passion, waarvan wij hier de tweede versie horen.

Er zijn in deze Johannes-versie uit 1725 meer verschillen met de passie zoals we die in de praktijk kennen. Die is een amalgaam van vier verschillende versies uit een periode van zo'n 20 jaar.

Behalve ook een ander slotkoraal Christe Lamm Gottes in plaats van Ach Herr, lass dein lieb Englein bracht Bach in 1725 meer veranderingen aan in de Johannes, die een jaar eerder voor het eerst was uitgevoerd in Leipzig. Later werden die aanpassingen weer deels teruggedraaid.

Er wordt verondersteld dat de oorspronkelijke Johannes Passion van de nieuwe Thomascantor Bach, die toen nog geen jaar in Leipzig werkte, àl te dramatisch werd bevonden: te veel bijna wereldse opera, te weinig religieuze bespiegeling, zoals die veel ruimer voorkomt in de latere Matthäus Passion.

Waarom Herreweghe nu juist deze deels `getemde' en door Brahms later weer veranderde en herstelde Johannes Passion uitvoert, motiveert hij niet in de toelichting. De enige goede reden kan zijn dat deze versie de documentatie en illustratie is van een opmerkelijk stadium in de complexe en flexibele componeer- en uitvoeringspraktijk van Bach. Hij ontleende Christe Lamm Gottes aan zijn cantate Du wahrer Mensch und Davids Sohn BWV 23. Himmel reisse, Welt erbebe is een extra bas-aria, Zerschmettert mich vervangt Ach, mein Sinn en in plaats van Erwäge horen we Ach windet euch nicht so. En we missen hier het bas-arioso Betrachte, meine Seel.

Merkwaardig is dat Herreweghe de hier ontbrekende delen uit de gangbare versie niet meelevert (ruimte genoeg), zodat iedereen zijn eigen versie zou kunnen samenstellen.

Herreweghe's uitvoering zelf mag er zijn, bijzonder dramatisch, vrijwel het tegendeel van Herreweghe's nieuwe opname van de Matthäus Passion, die mij te objectiverend en te weinig betrokken klonk. Goede solisten zijn er ook: Sibylla Rubens, Andreas Scholl, Mark Padmore, Sebastian Noack en Michael Volle.

Johannes Passion door Collegium Vocale Gent o.l.v. Ph. Herreweghe: Harmonia Mundi 901748.49

    • Kasper Jansen