Horroreffecten bij raketmuziek van Amerikaan John Corigliano

,,Liever mis ik een paar vingers dan een optreden van de Mannheimse Hofmuziek'', noteerde Christoph Wieland (1733-1813), Goethe's dichtervriend. En niet minder vleiend waren de superlatieven gewijd aan het uiterst gedisciplineerde Mannheimse orkest, in staat tot een crescendo als een donderende waterval waarbij het publiek zich tijdens het concert spontaan van zijn zetel verhief. Het luid spelend Concertgebouworkest bracht dit alles in herinnering met de Nederlandse première van The Mannheim Rocket (2000) van de Amerikaan John Paul Corigliano (1938). De titel verwijst naar de Rakete. Die illustratieve figuur in de vorm van een stijgend arpeggio is typerend voor de Mannheimse School (1745-1778), maar is afkomstig van Napolitaanse operacomponisten. Stamitz kopieerde zijn effecten van Jomelli.

Dat Corigliano geïnteresseerd is in diverse soorten van raketfiguren met opmerkelijk donderend geraas aan het slot verbaast niet bij een componist die ook werkzaam was als arrangeur van rockmuziek voor Kama Sutra en Mercure Records. Voor een enkel keertje is zo'n geschiedkundige les best aardig met korte flarden Haydn en Mozart, die veel Rakete verwerkten, en om onduidelijke redenen ook nog Brahms, Strauss en Wagner. Maar wat een clichés aan kinderlijke horroreffecten!

Het meest geslaagd vond ik nog het begin, dat klinkt als het aanstrijken van een lucifer alleen een filmcomponist komt op zo'n idee. Viel in Corigliano's raketfantasie weinig eigens te ontdekken, Samuel Barbers curieuze mix van een New Yorkse vitaliteit met een herfstige Strauss-chromatiek levert in zijn Pianoconcert opus 38 toch iets herkenbaars op in een aansprekende lyriek en dat zeker in de handen van pianist John Browning, die bijzonder vingervlug en gretig er alles uithaalt, al begeleidde Slatkin hem te tumultueus. Ook in Bartóks Concert voor orkest stoorde in een overwegend sportieve lezing het groot aantal decibels. Voor Bartók zou ik wel een paar vingers willen missen zonder Barber en Corigliano kun je óók gelukkig zijn.

Concert: Koninklijk Concertgebouw Orkest o.l.v. Leonard Slatkin. Gehoord: 1/11 Concertgebouw Amsterdam.

    • Ernst Vermeulen