Hard lot voor tegenvallende politici, die soms wel tegenstribbelen, maar weinig liefde wekken

Eens in de vier jaar wordt de gekozen volksvertegenwoordigers de maat genomen. De diverse kandidaatsstellingscommissies van de partijen beslissen voorafgaand aan de verkiezingen wie mag doorgaan en wie niet. En, áls men mag doorgaan, op welke plaats dat dan mag. Binnen de drie grootste partijen, PvdA, VVD en CDA, heeft zich inmiddels het ritueel van de plaatsing voltrokken: de lijsten zijn gereed.

Voor de kiezer is de volgorde van kandidaten achter de lijsttrekker meestal van geen enkel belang. Maar voor politici gaat het juist allemaal om de plek op de lijst: daarmee drukt de partij immers de waardering uit voor de betreffende persoon. Als de plaats tegenvalt hebben politici een verhaal nodig om het echec te verklaren. Een goed voorbeeld was vorige week minister Tineke Netelenbos (Verkeer en Waterstaat). Zij leverde de afgelopen tijd achter de schermen slag met Kamervoorzitter Jeltje van Nieuwenhoven om de tweede plaats op de lijst van de PvdA, maar belandde op de zesde plaats. Tegenover de Volkskrant verklaarde de minister dat zij ,,zich aardig had weten te handhaven'. In 1998 stond zij immers ook op de zesde plaats. Marleen Barth, de voormalige politiek redacteur van Trouw zakt ten opzichte van de vorige keer van plaats 14 naar 32, en rechtvaardigt dat voor haarzelf met de redenering dat dit ook de plaats was die ze verwachtte te krijgen in 1998. En Oussama Cherribi, die in het geheel van de VVD-lijst verdween, zei half schertsend dat het aan zijn voornaam lag.

De scherpte van het politieke vak blijkt juist rond de kandidaatsstelling, en dan vooral uit de wijze waarop de commissies of andere functionarissen hun oordeel vellen. Over Cherribi zei de voorzitter van het VVD-hoofdbestuur, Bas Eenhoorn: ,,Hij is een prima vent met veel talenten die geschikt is voor veel andere functies.' Eenhoorn vond het kortom maar beter ,,als hij zijn carrière elders voortzet'. Dat Cherribi niet vantevoren was ingelicht over het besluit hem te dumpen, heeft hij volgens Eenhoorn aan zichzelf te wijten omdat hij op de afgesproken tijd niet bereikbaar zou zijn geweest. Tegen Trouw zei Eenhoorn: ,,Heel vervelend dat dit hem gebeurt, maar er is een grens aan de égards die je van een voorzitter mag verwachten.'

Bij de PvdA zijn de overtollig geworden volksvertegenwoordigers ook niet ruim tevoren geïnformeerd over het droevig lot dat de kandidaatstellingscommissie voor hen in petto had. Lucy Kortram bijvoorbeeld kreeg volgens eigen zeggen een half uur voordat het de lijst bekend werd gemaakt in het Olympisch Stadion te Amsterdam te horen dat zij geen deel meer zou uitmaken van de sociaaldemocratische Olympiërs die de verkiezingen hopen te winnen. ,,Ik heb daar op dit moment geen oordeel over dat ik naar buiten wil brengen', zegt Kortram nu.

Zij is één van de vijftien PvdA'ers die om uiteenlopende redenen niet meer op de lijst voorkomen. Een van de anderen is Hillie Molenaar, die tussentijds in de Kamer kwam en overigens pas nadat eind oktober bekend was geworden dat zij niet zal terugkeren haar maidenspeech hield in de Kamer, over filmsubsidies. Haar afwijkende standpunt inzake het huwelijk van prins Willem-Alexander (zij was tegen) en de abortusboot die afreisde om de Ieren te moderniseren op dit punt (zij was voor) werden haar noodlottig.

Gerrit Valk, veteraan-Kamerlid, zag ook al onverhoeds dat voor hem geen verkiesbare plaats zou zijn weggelegd op de lijst. ,,Toen heb ik de eer aan mijzelf gehouden,' zegt Valk, die over zijn functioneren ,,nooit klachten heeft gekregen'. Hem is gezegd dat de partij ,,het na twaalf jaar een mooi moment vond om te stoppen', en dat in het licht van andere geschikte kandidaten, de man-vrouwverhouding op de lijst en de regionale spreiding. Valk wil nu de balans opmaken om te bezien wat hij verder zal gaan doen. ,,Maar de komende tijd tot mei blijf ik mijn werk in de Kamer in ieder geval gewoon doen.'

Valk is niet van plan het oordeel van de kandidaatstellingscommissie aan te vechten. Soms laten hardnekkige volksvertegenwoordigers het aankomen op een reddingsactie op het partijcongres. Volgens geruchten zou Lucy Kortram daar ook naar streven. Maar zelf ontkent zij die geruchten. ,,Daar is niets van waar. Ik ben wel consequent in de zin dat ik mij voor mensen wil inzetten. Daarom heb ik mij op de alfabetische lijst laten zetten.' Die lijst bevat de namen van alle PvdA-kandidaten die graag de politiek in willen maar zijn versmaad door de partij. Kortram geeft aan dat indien mensen actie voor haar zouden voeren en zij alsnog op een verkiesbare plaats zou belanden, zij haar verantwoordelijkheid niet uit de weg gaat. ,,Maar ik geloof niet in Roodkapje.'

Bij het CDA is het nog altijd de oudgediende Wim van de Camp die op een wonder hoopt. Hij was aanvankelijk op de nauwelijks verkiesbare 31ste plaats beland. Inmiddels is hij dankzij de `onthoofding' van De Hoop Scheffer en een ingreep van het partijbestuur gestegen tot plaats 29. Maar bij het CDA is het niet ongebruikelijk dat kandidaten campagne voor zichzelf voeren, indien de plaats op de lijst tegenvalt. Het lichtend voorbeeld is de student Camiel Eurlings die in 1998 op een onverkiesbare 36ste plaats stond. Dankzij voorkeursstemmen kwam hij alsnog in de Kamer en nu staat hij op een eervolle twaalfde positie. Zelf ziet hij de geschiedenis overigens anders. ,,Ik heb geen campagne voor mezelf gevoerd, maar voor de partij. Maar het was niet zo van `de plek bevalt me niet dus ik kom er wel op eigen kracht in'.' Hoe het ook zij, Eurlings verzamelde 24.000 voorkeursstemmen. ,,Ja, je voelt je dan even heel klein, je voelt ook de verantwoordelijkheid naar al die mensen die jou hun vertrouwen hebben gegeven. Maar het is natuurlijk een heerlijke uitgangspositie.'

De partijorganisaties hebben ondertussen een broertje dood aan tegenstribbelende politici. Dit illustreerde onlangs PvdA-ideoloog Jos de Beus die de kandidatenlijst mocht opstellen voor zijn partij in Amsterdam voor de gemeenteraadsverkiezingen. Bij zijn presentatie op 29 oktober van de kandidaten maakte De Beus korte metten met zulke eigenheimers. ,,Waar de landelijke PvdA zich betrekkelijk soepel schaart achter de keuze van een breed consulterende commissie (Ouwerkerk), daar is het in de hoofdstad gebruik dat ieder die zich te laag geplaatst acht onmiddellijk na presentatie van de ontwerplijst begint met een grimmige veldtocht voor mobilisering van een klantenkring.'

De Kamer behandelt deze week onder meer de begrotingen van de ministeries van VWS en Justitie.

Gerectificeerd

Begroting

In de rubriek De Haagse Staat (in de krant van maandag 5 november, pagina 2) staat dat de Tweede Kamer deze week de begroting van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport behandelt. Dit moet zijn het ministerie van Verkeer en Waterstaat.