`Grote Drie' wekken in EU opnieuw wrevel op

De Europese Unie dreigde gisteravond opnieuw te worden gepasseerd voor de minitop van enkele Europese regeringsleiders in Londen. Op het laatste moment schoof nog wel een vertegenwoordiger van het voorzitterschap aan, maar de Europese Commissie had het nakijken.

Romano Prodi, de voorzitter van de Europese Commissie, werd gisteren niet uitgenodigd voor de Europese minitop bij de Britse premier Tony Blair. Nog sterker, bij alle commotie onder Europese regeringsleiders gistermiddag over wie bij het diner in Downing Street moest aanschuiven werd over Prodi niet eens gesproken. ,,Niets aan de hand'', liet de Commissievoorzitter gisteravond ferm weten.

Volgens zijn woordvoerder, Jonathan Faull, ging het gesprek in Londen gisteravond over defensie. Daarmee heeft de Europese Commissie niets te maken. Maar diplomaten in Brussel zeggen dat regeringsleiders niet op aanwezigheid van Prodi bij de minitop hebben aangedrongen, omdat ze de Commissievoorzitter niet serieus genoeg meer nemen.

Het gemeenschappelijk buitenlands beleid van de Europese Unie is niet alleen in de problemen omdat Groot-Brittannië, Frankrijk en Duitsland bij onderonsjes zaken proberen te doen. Het is ook in moeilijkheden door de positie van Prodi. Kleine EU-lidstaten waren gisteren zeer ongerust over de dreiging dat de drie grote landen een directorium vormen. Volgens een Zweedse diplomaat heeft de toelating van de Belgische premier Guy Verhofstadt als EU-voorzitter bij het werkdiner in Londen gisteren niet alle problemen opgelost.

Waarom waren Italië en Spanje op het laatste ogenblik uitgenodigd? Volgens een Portugese diplomaat hebben `de grote drie' met hun geplande onderonsje geen bijdrage tot de Europese eenheid geleverd. De Luxemburgse premier Jean-Claude Juncker eiste gistermiddag dat Blair Verhofstadt namens de andere landen bij het overleg moest toelaten. Maar over Prodi werd niet gesproken.

Het verdrag van de EU heeft een rol aan de Commissie toebedeeld bij het buitenlands beleid. De Commissie heeft het recht om initiatieven te nemen. De zogenaamde troïka, die internationaal namens de EU optreedt, bestaat uit het EU-voorzitterschap, de Eurocommissaris voor het Buitenlands Beleid, Chris Patten, en de hoge vertegenwoordiger van de EU, Javier Solana. Binnen de EU heeft de Commissie de taak om toe te zien op de naleving van de verdragen. Daarmee is zij van groot belang voor bescherming van de kleine EU-landen tegen overheersing door de grote.

Al direct na de terroristische aanslagen van 11 september zijn de grote EU-landen met bezoeken aan de Verenigde Staten, Azië en het Midden-Oosten hun eigen gang gegaan. De Belgische premier Guy Verhofstadt kwam als fungerend EU-voorzitter in een bijrol. Dat was vorige maand duidelijk toen vlak voor de Europese top in Gent een minitop werd belegd door de Britse premier Blair, de Franse president Jacques Chirac en premier Lionel Jospin, en de Duitse bondskanselier Gerhard Schröder. Prodi uitte daar kritiek op, omdat het oude spook van een directorium van grote landen binnen de EU opdook.

Dat werd hem met name door de Franse president Chirac niet in dank afgenomen. Commissievoorzitter Prodi kwam vervolgens ook in botsing met Verhofstadt. Prodi bleef weg bij een persconferentie omdat de Belgische premier hem onvoldoende mogelijkheid gaf om het woord te voeren. Hij had besloten niet alles meer te slikken. De zaak leidde echter tot meer publiciteit over Prodi's vele uitglijders van de afgelopen jaren dan over Verhofstadt. Na die ervaring zag Prodi er gisteren vanaf om voor zijn positie op te komen. Hij is in 1999 door de Europese regeringsleiders benoemd omdat zij een sterke Commissievoorzitter wilden. Nu laten zij zich weinig aan hem gelegen liggen.

Het conflict over de minitop in Gent werd bezworen met de verzekering van premier Wim Kok dat de drie grote landen alleen over ,,technische'' zaken hadden overlegd. Maar sindsdien zijn de grote landen niet alleen militair, maar ook politiek buiten het EU-kader blijven opereren. Premier Blair had zijn diner gisteravond gepland om te overleggen over de resultaten van zijn reis door het Midden-Oosten. Hij wil net als Chirac naar Washington om niet alleen over militaire zaken te praten, maar ook over politiek.

Binnen de EU bestaat geen volkomen eensgezindheid over het huidige antiterrorismebeleid. Vorige week hebben de EU-ministers van Buitenlandse Zaken daarover vier uur gesproken, zonder de gebruikelijke aanwezigheid van diplomaten. Er zouden vooral zorgen zijn geuit over de situatie in het Midden-Oosten en over de gevolgen in de EU van voortgaande Amerikaanse bombardementen tijdens de ramadan. De Duitse minister Joschka Fischer, kwam bij dat overleg zeer hard in aanvaring met de Belgische voorzitter Louis Michel. Die mocht van hem als vertegenwoordiger van een klein land best een toontje lager zingen.

    • Ben van der Velden