Een altijd zichtbaar baken

Een `sterretje schieten' is verleden tijd. Navigatie verloopt moeiteloos met de satellieten van GPS. En met D-GPS wordt de positie van de geleidehond bedreigd.

Een van de bezwaren van grote rockconcerten in de open lucht is dat schreeuwen niet helpt als je iemand kwijt bent. Een soortgelijk probleem doet zich voor aan het eind van een skidag: hard brullen dat het après ski begint kan wel, maar het staat ordinair – nog los van het lawinegevaar. Gelukkig is de oplossing nabij dankzij de integratie van GSM-telefoons en GPS-satellietplaatsbepaling. De eerste GSM+GPS-set kwam een paar weken geleden op de Nederlandse markt: de Benefon Esc! à 1.998 gulden. Als beide partijen er een hebben, krijgen ze onder het telefoneren op hun respectieve beeldschermpjes een kaart van de omgeving waarop ze elk gemarkeerd staan met symbooltjes die elkaar naderen als de personen in kwestie dat ook doen. Volgens Marco van der Horst van Correct Marine in Rotterdam, waar de Benefon sinds een paar dagen schittert temidden van tientallen GPS-apparaten, is de eerste GSM/GPS-combinatie nu al een succes, nog voordat er een vlok sneeuw is gevallen.

Het is maar een voorbeeld uit de schier eindeloze reeks nieuwe toepassingen van de plaatsbepaling waartoe de 24 satellieten (op 20.000 km hoogte) van het Amerikaanse militaire Global Positioning System de mensheid sinds twintig jaar in staat stellen. De essentie van GPS is steeds bitter fantasieloos: een GPS-ontvanger geeft aan waar je bent, bijvoorbeeld door kaartcoördinaten op een beeldscherm te tonen. Maar met een beetje software wordt het snel interessanter. Een logische uitbreiding is de keus uit een reeks coördinaatsystemen: van de Topografische Dienst als je door Drenthe zwerft, en van de Ordnance Survey als je de weg zoekt in Wales. Volgende uitbreiding: geef de ontvanger een geheugen dat steeds de coördinaten opslaat wanneer de wandelaar of straaljagerpiloot een knop indrukt. Die faciliteit is inmiddels standaard. Elk GPS-kompas (vanaf 300 gulden) kan een paar honderd way points opslaan, de duurdere onthouden tientallen series. Tijdens een wandeling druk je bij elk kruispunt en elke koerswijziging op de mark knop, en na een uur lopen laat je al die way points in omgekeerde volgorde de route bepalen. Het schermpje toont steeds een pijl naar het volgende routepunt, hoe ver het hemelsbreed nog is, en hoe hard je gaat. De volgende stap voor de GPS-fabrikanten is het opslaan van een kaart in de ontvanger, zodat te zien is waar je bent.

Tot zover het ABC van GPS. Satellietkompassen met kaarten bestaan al jaren, al vliegt de geheugencapaciteit natuurlijk omhoog: 128 megabyte is al redelijk normaal. Thuis sluis je het benodigde kaartmateriaal van een cd-rom via je pc naar het geheugen van je GPS. Andere ontvangers doen het anders, met een geheugenkaart. Als je er `vanaf loopt', pak je de volgende kaart uit je rugzak net als met echte kaarten. Probleem bij binnenlandse boswandelingen is dat kaarten met alle paden niet leverbaar zijn voor draagbare GPS-kompassen. Midden in de Kroondomeinen geeft de display precies aan waar je staat, alleen is het kaartbeeld verder leeg. Pas bij uitzoomen komen de verharde wegen en een deel van het fietspadennetwerk in beeld.

De nieuwste GPS-ontvangers praten. Nog dertig meter rechtdoor, dan haaks naar links, hoort een blinde tijdens een wandeling door het stadspark. En bij de kruising: nu links. Bij vertrek had hij een keus gemaakt uit een reeks routes die hij eerder samen met een ziende assistent had gelopen en opgeslagen. De geleidehond is zeker nog niet overbodig, al was het alleen omdat GPS een nauwkeurigheidsmarge van enkele meters heeft, soms meer dan tien. Met hulp van de satellieten alleen zit je zo in de struiken.

Deze maand komt Garmin, de grootse fabrikant van GPS-apparatuur voor particulier gebruik, met de StreetPilot III (ongeveer 3.700 gulden), een sprekend autonavigatiesysteem – zoals Philips Carin, Pioneer Avic, VDO Dayton en de Blaupunkt Travelpilot, die ook allemaal met GPS werken – maar dan niet ingebouwd. Bij aankomst in de jachthaven zet je de zes ons wegende StreetPilot in je boot. Omdat de inbouwsystemen tevens wielomwentelingen tellen zijn ze wat nauwkeuriger dan GPS alleen, en werken ze ook in tunnels.

`Kijk, dit is nog een vrij grote'', zegt Klaas Spaans van Landis Wireless Communications in Europoort. In zijn hand heeft hij de essentie van een GPS ontvanger, een kaartje van vier bij zes centimeter met wat chips en weerstanden. Wijzend op een blokje van nog geen drie bij drie en een paar millimeter dik: ,,Het probleem is nu nog de antenne, die is te groot om met de ontvanger te integreren. Maar dat komt binnen twee jaar.'' Als het hele GPS-verhaal op een printkaartje van een paar vierkante centimeter past, vergt alleen de voeding (batterijen of extern) nog enige ruimte. Landis maakt specifieke GPS-toepassingen voor beperkte militaire en civiele gebruikersgroepen, soms voor maar één klant. De combinatie van GPS met communicatiemiddelen is daarbij een vast thema. Spaans: ,,We bouwen hier GPS-systemen die vrijwel ongemerkt zijn in te bouwen – bijvoorbeeld in auto's. Of je hecht ze aan containers met waardevolle inhoud. Van afstand schakel je ze aan en dan geven ze hun positie door. Personal locator systemen, personal tracking, daarin zit veel groei. Je kind loopt op straat en is traceerbaar – dat komt eraan.'' Landis levert complete systemen voor vloten politieauto's en ambulances: als ergens versterking nodig is, ziet het systeem waar de dichtstbijzijnde auto zich bevindt. Via RAM Mobile Data gaat er automatisch een route naar de GPS-navigator in het voertuig, die de chauffeur vervolgens met visuele en gesproken instructies naar de plaats des onheils loodst.

Ook zonder communicatie blijven verrassende GPS-toepassingen komen. Landis maakte een agrarisch systeem dat kleine lokale verschillen in opbrengst bijhoudt; precies waar het gewas wat later stond, kan dan later wat meer kunstmest worden toegediend. Met een Correct Travelstar EM-500 (2.140 gulden) op het dashboard is de voorruit niet meer de enige bron van informatie over files: de Travelstar weet waar je bent, en hoort via datakanalen van radiozenders als Sky Radio waar het vast staat. En Palm Computers werkt aan een GPS-kaart waarmee PDA's ook geschikt worden voor padvinders en accountants die hun pad niet kunnen vinden. En dat is wel een sterk idee, want de hikers, en de buitensportmarkt in bredere zin, zorgen nog steeds voor bijna de helft van de civiele GPS-markt. Bij Garmin zijn ze daar zeker blij mee, maar John van der Zon van importeur Sailtron in Houten waarschuwt: ,,Je ziet steeds meer mensen die nooit hebben leren navigeren. Ze stappen direct over op GPS, en wie het gekund heeft, verwaarloost het. Het vermogen posities te berekenen zakt weg.''