Balkenende wars van gedoe met imago

Voor het CDA was het congres van zaterdag de gelegenheid om zo snel mogelijk de rijen te sluiten en de nieuwe leider op het schild te heffen.

Een applaus steekt op als op het grote scherm van het Beatrix Theater in de Utrechtse Jaarbeurs het gezicht verschijnt van Jaap de Hoop Scheffer, de voormalige CDA-leider die eind september het veld moest ruimen na een mislukte coup van de eveneens gesneefde toenmalig partijvoorzitter Marnix van Rij.

Terwijl De Hoop Scheffer spreekt, dringt het besef door bij de meer dan duizend bezoekers: hier wordt de verkeerde verkiezingsspot getoond. Het applaus verstomt.

De bedoeling van het partijcongres, afgelopen zaterdag, was nu juist om een streep te zetten onder de onverkwikkelijke machtstrijd van afgelopen zomer, om eenheid uit te stralen, en om een nieuwe leider op het schild te heffen: Jan Peter Balkenende. Dat laatste was 'sochtends inderdaad al gebeurd. Bij acclamatie en onder het gebruikelijke ovationeel applaus was de nieuwe fractievoorzitter in de Tweede Kamer aangewezen als kandidaat-lijsttrekker. Formeel zullen de komende maanden de afdelingen van het CDA zich nog over deze kandidatuur mogen uitspreken, waarna Balkenende in februari volgend jaar naar verwachting definitief op het verkiezingscongres van zijn partij als lijsttrekker wordt aangewezen.

Het proces van heling was zaterdag al aardig op gang gekomen, nadat interim-partijvoorzitter en oudgediende Bert de Vries had teruggeblikt en had veroordeeld wat er deze zomer was gebeurd. Dat was ,,onvolwassen'' gedrag geweest.

De leden hadden zich ouderwets de handen warm kunnen klappen toen Balkenende op het podium verscheen. En hoe bevrijdend was het geweest om te lachen om de humor van De Vries, die na het applaus droog concludeerde: ,,in mijn stukken stond al: stemming niet nodig''. En hoe ontroerend was het geweest om samen te klappen toen, ondanks alles, De Hoop Scheffer achtervolgd door cameraploegen de zaal was binnengekomen.

Toen was het tijd geworden voor de nieuwe verkiezingsspot, met Jan Peter Balkenende, maar nu was Jaap de Hoop Scheffer dus weer op het scherm verschenen. In een hoek van de zaal slaat paniek toe onder medewerkers van het CDA-partijbureau. Na een paar minuten gaat De Hoop Scheffer abrupt op zwart. In de zaal heerst stilte en gêne.

Bert de Vries en na hem Balkenende trachten de sfeer met wat kwinkslagen te breken. ,,Ja, dát was nog eens een verrassing'', probeert Balkenende, die wijst op de continuïteit tussen zijn verhaal en dat van zijn voorganger.

Achteraf zegt Balkenende het incident met de videoband ,,extreem lullig'' te vinden. Bovendien valt boze opzet niet uit te sluiten, denkt hij, dus wil hij laten uitzoeken hoe het mogelijk is dat dit kon gebeuren.

Niet uit te sluiten valt inderdaad dat het achter de schermen nog altijd onrustig is in de partij, waar dirty tricks niet ongewoon zijn. Onlangs nog ontsloeg het CDA-partijbureau een medewerker die op het hoogtepunt van de strijd om het leiderschap een enquête vervalste en die doorspeelde naar een actualiteitenrubriek.

Uit het stuk bleek De Hoop Scheffer persoonlijk verantwoordelijk voor de slechte peilingen.

Henk Mes, voorzitter van het CDA in Zuid-Holland, had 's ochtends voor aanvang van het programma juist de eensgezindheid binnen de partij benadrukt. Goed, er was een leiderschapscrisis geweest, maar die was ultrasnel bezworen en nu is het weer business as usual in het CDA.

Dat is ook de boodschap die de hele partijtop wil uitstralen. Zo kwam er geen antwoord op de vraag waarom de katholieke, Brabantse gedeputeerde Pieter van Geel, de nummer 3 op de lijst voor de Kamerverkiezingen, eind september liet weten dat hijzelf bijna verkozen was tot partijleider. En ook de vraag waarom CDA-prominent Gerrit Braks, inmiddels voorzitter van de Eerste Kamer, zich in die week in een interview met de Volkskrant in soortgelijke zin had uitgelaten, werd niet beantwoord. Mes haalde de schouders op, ze zoeken het maar uit in Noord-Brabant, vond hij.

De leden van het CDA in de grote zaal lieten in hun reacties op de toespraak van De Vries 's ochtends in ieder geval weten de buik vol te hebben van de kuiperijen in de partijtop. Zo was er donderend applaus voor die landbouwer uit Midwolda toen hij zei: ,,Dit is wel de laatste keer dat wij als CDA zulke beschamende stunts uithalen.''

Dat is ook de reden waarom de meeste aanwezigen instemmen met het voorstel van het partijbestuur om de interne partijdemocratie drastisch door te voeren: het CDA zal in de toekomst besluiten nemen volgens een one person, one vote-systeem, in tegenstelling tot het vigerende systeem van gedelegeerde bevoegdheden. Transparantie, daar gaat het in de toekomst om, vinden veel aanwezigen. En dat was waarschijnlijk ook de diepere betekenis van het doorzichtige koffertje dat de voorzitter van de CDA-jongerenvereniging, Loek Schueler, aan Balkenende overhandigde. Tegen de achtergrond van alle gebeurtenissen in het CDA kreeg het moreel appèl dat de nieuwe partijleider zelf deed tijdens een toespraak onbedoeld een extra betekenis: ,,Fatsoen moet weer op de agenda van de politiek en de samenleving komen. Fatsoen moet je gewoon doen.''

Alweer een daverend applaus. Fatsoen, dat was inderdaad het woord. En, zo gaven de afgevaardigden van het CDA na afloop tijdens de borrel te kennen, als iemand fatsoen uitstraalt is dat Balkenende zelf wel.

Met de nodige zelfspot was hij in zijn toespraak omgegaan met zijn `imago': het haar, de bril en het pak. Wat hij daaraan ging doen? Niets. Het is precies wat het congres wilde horen. Een leider die zichzelf wil blijven. Dat is waar het CDA nu naar snakt.

    • Frank Vermeulen