Al-Jazira geeft VS weerwoord

Voor het eerst verpakte de Arabische televisiezender Al-Jazira een videoboodschap van Bin Laden in een discussieprogramma. Met Westerse deelnemers.

Voor de tweede keer sinds 11 september zond zaterdag het onafhankelijke Arabische satellietstation Al-Jazira een vooraf opgenomen boodschap van Osama bin Laden uit. Maar ditmaal was de video ingebed in een discussieprogramma onder de titel `de eerste oorlogen van de eeuw'.

Voorheen had Al-Jazira de toespraken van Bin Laden en medewerkers behandeld als CNN en BBC World de persconferenties van Bush en Blair; integraal uitzenden, samenvatten en dan over tot de orde van de dag. Dit viel niet goed. Zowel de VS als Arabische regimes, de twee belangrijkste mikpunten van Bin Laden, drongen aan op weerwoord. Met het argument dat er misschien geheime boodschappen in Bin Ladens video zaten, drong Amerika zelfs aan op censuur. In het kader van operatie Enduring Freedom de vrijheid van meningsuiting beperken? Het hoongelach in de Arabische pers was oorverdovend.

Niettemin kreeg Amerika zaterdag voor een deel zijn zin. Direct na Bin Ladens video mocht Christopher Ross via een satellietverbinding tien minuten ononderbroken uitleggen waarom Amerika Afghanistan bombardeert en de kritiek van Bin Laden verwerpt. Christopher Ross (niet te verwarren met de voormalige speciale gezant Dennis Ross) is ambassadeur geweest in verscheidene Arabische landen, werkt nu als adviseur voor het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken en spreekt vloeiend Arabisch. Na Ross' verklaring was het woord aan twee andere gasten in de studio, de `schrijver over islamitische zaken' Muhammed al-Awadi en de Franse ex-journalist/ex-diplomaat Eric Rouleau, ook vloeiend in het Arabisch.

Onder leiding van een presentator legden ze Ross een uur op de grill. Over de bewijzen tegen Bin Laden die maar niet worden gepresenteerd, over de burgerslachtoffers in Afghanistan en over het verband tussen de aanslagen in New York en het Amerikaanse beleid in het Midden-Oosten. ,,Er is geen enkele rechtvaardiging voor terreur'', bleef Ross herhalen. ,,Maar denken jullie in Amerika hier eigenlijk over na?'' vroeg de presentator, ,,dat het Amerikaanse beleid hier tot woede en frustratie leidt?'' Ross kon hierop natuurlijk geen `nee' zeggen want dat zou arrogant zijn. Maar `ja' zou tot nieuwe lastige vragen leiden. Dus zei Ross: ,,Er is geen enkele rechtvaardiging voor terreur.''

Misschien wel het meest interessant was dat er twee Westerlingen in het programma zaten die in het Arabisch tegengestelde meningen verkondigden, het idee doorbrekend dat alle Westerlingen hetzelfde denken. ,,Ik heb sinds 11 september veel gepraat met Arabieren'', vertelde Rouleau. ,,Mijn indruk is dat ze de aanslagen in New York unaniem veroordelen, maar dat ze gevoelig zijn voor Bin Ladens kritiek op het Amerikaanse beleid in het Midden-Oosten. Mensen als Bin Laden en Saddam Hussein zullen zich woordvoerder blijven maken van deze onvrede. Maar Osama bin Laden heeft de wereld niets te bieden, zijn filosofie is nihilistisch. Het is een Islam van de Wanhoop.'' Daarop had Al-Awadi weer geen antwoord, behalve dat Bin Laden zo'n ,,vrome en eenvoudige man'' was.

Al met al was `de eerste oorlogen van de eeuw' een intrigerend spiegelbeeld van bijvoorbeeld Larry King Live of Q&A. Daar beginnen de pro-Israëlische analisten en gasten altijd welwillend te lachen als er uit Arabische hoek kritiek op Israël of Amerika wordt geuit. Een blik van: jaja dat argument horen we vaker, het is onzin maar ik zal er toch even op reageren. De Arabische gasten worstelen intussen met de taal en worden steeds geagiteerder. Zaterdag probeerde Ross met precies hetzelfde maniertje de kritiek weg te lachen. Wel kreeg hij het laatste woord: ,,Als mensen het toch niet eens zijn met het Amerikaanse beleid, dan kunnen ze dat op andere manieren proberen te veranderen, dan met de methodes van Osama bin Laden.''

    • Joris Luyendijk