Zelfs ingenieurs moeten nu weer solliciteren

De werkgelegenheid krimpt. Bedrijven die vijf jaar moesten toezien hoe toptalenten verdwenen naar adviesbureaus en IT-bedrijven verwelkomen de nieuwe verhoudingen. Zij kunnen weer eisen stellen.

Marja Oppenorth kan niet anders concluderen: sinds 11 september trekken werkgevers opdrachten in. Zij bemiddelt tussen werkgevers en de schaarse afgestudeerden van de Technische Universiteit Delft. ,,Vooral automatiseerders en advieskantoren willen ineens mijn jonge ingenieurs niet meer hebben'', zegt Oppenorth. KPN en ABN Amro, die op dit moment duizenden banen schrappen, heeft ze al opgegeven. ,,Ik had geen zin meer om mijn ingenieurs blij te maken met een dooie mus: dan mochten ze maanden meedraaien bij die bedrijven maar werden ze uiteindelijk niet aangenomen.''

De kansen keren voor jonge academici en HBO-ers die beginnen op de arbeidsmarkt. Zogeheten high potentials (hoge cijfers, liefst een bèta-opleiding, nevenactiviteiten plus sociale vaardigheden) blijven overal welkom, blijkt uit een rondgang langs werkgevers. En iedereen verzekert dat `menselijk kapitaal' de belangrijkste pijler blijft van een bedrijf. Maar anders dan de afgelopen paar jaar staan werkgevers niet meer in de rij voor elke afgestudeerde. De academicus moet weer zijn beste beentje voor zetten tijdens een sollicitatiegesprek.

KPN, ABN Amro, KLM en kabelexploitant UPC hebben al grote ontslagrondes aangekondigd, economen verwachten dat meer bedrijven zullen volgen. Zeker nu de aanslagen van 11 september in de Verenigde Staten de economische onzekerheid versterken. Ook automatiseerders en adviesbureaus schrappen banen en werven voorlopig geen personeel.

Gevolg is dat werkgevers díe een kandidaat zoeken, scherper kunnen selecteren. Van Lanschot Bankiers, bijvoorbeeld, stelt inmiddels hogere eisen aan sollicitanten, waarschuwt haar recruiter Jolanda Los tijdens de `carrièreweek' op de Erasmus Universiteit. Industriële multinationals zoals Philips, die vijf jaar moesten toezien hoe toptalenten een goed betaalde baan verkozen bij consultancykantoren en IT-bedrijven, verwelkomen de nieuwe verhoudingen. ,,Sinds ongeveer drie maanden solliciteren er weer meer en betere academici bij ons'', zegt de Global Human Resources manager bij Philips, Michel Klarenbeek. Kandidaten bellen hem nu weer zélf nadat ze een `open' sollicitatiebrief hebben gestuurd. ,,Voorheen hadden ze meestal al iets als je ze belde.''

De krimpende werkgelegenheid is ook zichtbaar in de advertentie-cijfers van uitgever VNU dat tachtig vakbladen heeft, met name in Groot-Brittannië en Nederland. In de eerste zes maanden plaatsten werkgevers al zes procent minder advertenties voor hoogopgeleide werknemers in het weekblad Intermediair dan in dezelfde periode vorig jaar. Voor de tweede helft van dit jaar verwacht VNU zelfs dat werkgevers 30 procent minder personeelsadvertenties zullen plaatsen in vakbladen.

Tijdens de `carrièreweek' is nog weinig pessimisme te bespeuren bij studenten. Ze zijn vol vertrouwen in zichzelf en de toekomst. Student economie Jan Willem Blüm (21): ,,Als je goed bent, kom je altijd wel terecht.'' Dat grote ondernemingen nu flink saneren, vindt hij alleen maar verstandig. ,,Dat betekent dat er voor ons een gezonde toekomst is.''

De daling van de werkgelegenheid is een onvermijdelijke correctie van de overspannen arbeidsmarkt, zegt de Rotterdamse hoogleraar arbeidseconomie Coen Teulings. Nederland, zegt hij, had de afgelopen paar jaar een onhoudbaar lage werkloosheid van zo'n 2 procent. Normaal is ongeveer vier procent. ,,Als werkgevers iemand zochten, moesten ze die wegkopen en daardoor stegen ook de CAO-lonen. Dat verhoogde de inflatie.''

Behalve de vraag naar jonge academici, verandert de markt voor kostbare management development-programma's. In de jaren negentig steeg het aantal managers dat op kosten van de baas een MBA-opleiding of andere cursus volgde explosief. Voor pas-afgestudeerden, voor managers met twee, vijf of twintig jaar ervaring - voor iedere kandidaat zijn inmiddels opleidingen te krijgen. Goedkoop zijn ze niet. Een van de belangrijkste aanbieders, Nyenrode Universiteit, vraagt voor een voltijdse management-opleiding (één tot anderhalf jaar) tussen de 50.000 en 100.000 gulden.

Nyenrode verkoopt het afgelopen half jaar niet minder management-opleidingen, zegt de directeur Business Development Joost de Jong. ,,Maar ik heb wel de indruk dat werknemers het vaker zelf betalen. Sommigen investeren in zichzelf om zich te kunnen onderscheiden op de arbeidsmarkt, mochten ze overbodig worden bij hun huidige werkgever.''

Bij Ormit, dat opleidingen verzorgt voor jonge managers, loopt de vraag wel terug, zegt directeur Hetty van Ee. ,,Bedrijven die moeilijke tijden doormaken hebben nu minder geld over voor zo'n investering'', zegt Van Ee.

Maar diezelfde bedrijven hebben sinds kort een ander probleem. Hoe houden zij hun beste managers vast als opdrachten uitblijven door de economische groeivertraging? ,,Om die erbij te houden, willen ze hen via ons een half jaar uitlenen aan andere bedrijven, niet bij de concurrent uiteraard. De hoop bestaat dat de managers daarna dankbaar terugkeren.''