WINST EN VERLIES

Beleggings-analisten

Kritiek op de beleggingsadviezen die banken en effectenmakelaars (brokers) aan hun klanten geven is zo oud al het effectenvak zelf. Wat beleggers altijd heeft dwarsgezeten is dat als ze het nadrukkelijke koopadvies op een bepaald aandeel volgen, en de koers stijgt vervolgens niet maar hij daalt, die adviseur ineens niet thuis geeft. Nu gebiedt de eerlijkheid te zeggen dat beleggers zelf ook geen heiligen zijn. Ze hebben nogal eens de neiging zichzelf op de borst te kloppen als hun portefeuille winst maakt en hun adviseurs de schuld te geven als er verliezen geleden worden. Men vergeet zich er rekenschap van te geven dat de verantwoordelijkheid voor aan- en verkoopbeslissingen in laatste instantie altijd bij de belegger zelf ligt.

Toch is er wel kritiek die hout snijdt. In het verleden is al regelmatig vestgesteld dat beleggingsanalisten veel vaker koop- dan verkoopadviezen geven. Daarmee wekken ze de schijn dat ze ofwel onvoldoende een professionele afstand weten te houden tot de ondernemingen die ze volgen, óf hun eigen belang – het begeleiden van een zo groot mogelijke effectenportefeuille – niet ondergeschikt maken aan dat van de cliënt.

Een ander probleem is dat het soms onduidelijk is wat de `houdbaarheidsdatum' van de koop-, houd- en verkoopadviezen is. Als voor een bepaald aandeel vandaag een koopadvies staat ('buy' voor degenen die de Angelsaksische terminologie prefereren), en je weet dat de koers in de voorbije dagen scherp is gestegen, hoe kom je er dan achter af dat koopadvies ook bij die hogere prijs nog geldt? Soms wordt een `koersdoel' genoemd (de koers die een onderneming volgens de analist op een bepaald moment eigenlijk verdient). Maar niet altijd. Dan moet de belegger maar raden hoeveel recent nieuws er in dat advies verwerkt is.

Schipperen

Veel van de problemen rond beleggingsadviezen hebben te maken met het spanningsveld waarin analisten werken. Effectenresearchers werken immers op afdelingen die zelf geen omzetten realiseren. Banken en effectenmakelaars verdienen aan provisies op aan- en verkopen en krijgen een bepaald promillage over effecten die ze beheren of voor de klant bewaren. Effectenresearch wordt als gratis dienst aan de (potentiële) klant aangeboden, maar natuurlijk in de hoop dat als die klant besluit te gaan beleggen, de order zal lopen via de bewuste bank of broker wiens advies werd gevolgd. Effectenresearch is een middel om de band tussen klant en bank te verstevigen. De researcher moet in feite dus altijd schipperen tussen het bewaken van het belang van de klant en dat van zijn werkgever.

Er moet overigens een onderscheid gemaakt worden tussen twee soorten researchers, namelijk de buy-side en de sell-side analisten. De eerste categorie werkt ten behoeve van beleggers die handelen in bestaande, genoteerde aandelen. Sell-side analisten kom je alleen tegen bij zogeheten investment banks. Banken die bedrijven begeleiden die voor het eerst naar de beurs gaan of die nieuwe (extra) aandelen willen uitgeven. De sell-side analist doet research naar ondernemingen waarvan de bank al heeft besloten de aandelen in de markt te willen plaatsen. Het resultaat van hun research wordt opgeschreven in het prospectus (zeg maar de verkoopbrochure) dat gepubliceerd wordt om geïnteresseerde beleggers te informeren over de nieuw uit te geven effecten. Maar impliciet zijn dat dus altijd koopaanbevelingen, anders zou de bank de emissie niet doen.

Natuurlijk hebben al die analisten hun eigen persoonlijke en professionele integriteit. Maar duidelijk is dat een honderd procent onafhankelijk advies alleen verwacht zou mogen worden van analisten die slechts één belang hoeven te dienen. Namelijk dat van beleggers die voor hun advies betalen.

De onvrede over de kwaliteit van de beleggingsadvisering beleefde een nieuw hoogtepunt na het technologiedebacle van vorig jaar. Het lijkt er op dat analisten zich de verwijten aantrekken van beleggers dat koopadviezen gegeven bleven worden ook toen er geen relatie meer was tussen de winstpotentie van tech-bedrijven en de koersen. Researchers in dienst van banken willen zich in de toekomst meer aan bepaalde gedragsregels gaan houden. En er bestaan zelfs plannen om geheel onafhankelijke researchbureaus te starten. Maar voor die adviezen zal dan wel betaald moeten worden.

bertbakker@nrc.nl