Rentree in belang van Pakistan

Na drie jaar keert Shahbaz Ahmad (35), ooit geroemd als 's werelds beste hockeyer, terug in de Pakistaanse ploeg, die vandaag in Rotterdam begint aan de strijd om de Champions Trophy. Maar de gedachten van de virtuoos zijn ook bij zijn door de oorlog in Afghanistan verscheurde vaderland.

Nee, hij is geen extremist. Nooit geweest ook trouwens, en om zijn woorden te onderstrepen drukt hij plechtig de rechterhand op het hart. ,,Mijn God predikt vrede, geen oorlog. Hij brengt mensen nader tot elkaar en zet hen niet tegen elkaar op, zoals sommige van mijn landgenoten momenteel jammer genoeg willen doen voorkomen.''

Shahbaz Ahmad is en hij kan het dezer dagen niet vaak genoeg herhalen een gematigd moslim. Een kosmopoliet ook, die de hele wereld rondreisde om het publiek in vervoering te brengen met zijn kunsten. ,,Als een vogel die voortgestuwd wordt door de wind'', zegt hij op zangerige toon. ,,God heeft mij de kracht én het talent gegeven om mensen te vermaken. Zolang mijn lichaam en mijn geest nog in staat zijn om die talenten aan te spreken en te benutten, zal ik gehoor geven aan zijn stilzwijgende oproep om te doen waar ik goed in ben: hockeyen.''

Na een vliegreis van maar liefst 26 uur arriveerde de Pakistaanse hockeyploeg maandag in Rotterdam, waar vandaag het toernooi om de Champions Trophy begint. Nederland is daarin de eerste tegenstander van de balgoochelaars, die een geheim wapen in stelling brengen: Shahbaz Ahmad, tot voor kort nog hun assistent-coach. Na een absentie van ruim drie jaar keerde Pakistans grootste hockeyer sinds de legendarische Samiullah, Het Vliegende Paard dat in de jaren zeventig over het veld dartelde, een maand geleden terug in de nationale ploeg, ditmaal weer als speler.

Sportieve tegenslag vormde de aanleiding voor de veelbesproken comeback. Na de teleurstellende vierde plaats, afgelopen zomer bij het zevenlandentoernooi om de Sultan Azlan Shah Cup in Maleisië, deden de keuzeheren vorige maand opnieuw een beroep op de magiër uit Faisalabad. De oude meester nam het verzoek in beraad. ,,Ik was huiverig, omdat ik bevreesd was voor mijn reputatie. Waarom zou ik die goodwill nu ineens op het spel zetten? Die vraag kon ik niet zomaar beantwoorden.''

Maar de rashockeyer kon de smeekbede niet weerstaan. ,,De bond heeft mij uiteindelijk weten te overtuigen van het feit dat het landsbelang boven het individuele belang gaat. Mocht Pakistan ook met mij niet presteren en mijn imago daardoor een deuk oplopen, dan moet dat maar. Dat risico ben ik bereid te nemen. En het tegendeel geldt ook: presteert Pakistan-met-Shahbaz naar behoren, then I leave history behind. Zoals ik in het verleden al vaker heb gedaan. Mijn rentree is a big gamble, dat wel, maar het is het waard. In het belang van Pakistan.''

Want aan zijn vaderlandsliefde hoeft niemand te twijfelen. Weer grijpt hij naar zijn borstkas. ,,Pakistan zit in mijn hart, Pakistan geeft mij de kracht om het beste in mezelf naar boven te halen. Dat heeft het verleden uitgewezen, anders was ik nooit zo vaak uitgeroepen tot beste speler van de wereld. Alleen om die reden al ben ik mijn vaderland veel dank verschuldigd, en mag ik niet weigeren nu het team mij nodig zegt te hebben.''

Bondscoach Hanif Khan verdedigde de keuze voor de fiere solist met de opmerking dat ,,een Shahbaz op zeventig procent van zijn kunnen waardevoller is dan ieder ander die wel honderd procent fit is''. Zelf onderschrijft hij die woorden van harte. Glimlachend: ,,Tijdens ons trainingskamp in Lahore bleek ik nog altijd een van de snelsten en een van de handigsten. Ondanks mijn leeftijd en ondanks mijn trainingsachterstand.''

Zijn rentree heeft ook promotionele waarde. ,,Overal waar ik kom, klampen mensen mij aan om te zeggen hoe fijn ze het vinden dat ik terug ben. `Hopelijk kan je ons land van dienst zijn, hopelijk ben je in staat om de jonge generatie te inspireren.' Die reacties sterken mij in de gedachte dat ik er verstandig aan heb gedaan om terug te keren.''

Maar hij staat vooral weer in het veld om zijn aan lager wal geraakte team bij de hand te nemen. ,,We misten een leider in het veld, iemand die de lijnen uitzet en de rest van het elftal op sleeptouw neemt. Op de bank kan een coach weinig uitrichten, op het veld des te meer. Mijn komst heeft het zelfvertrouwen goed gedaan. Shabby is back, en dus komt alles goed, dat is wat ik hoor en wat ik zie. Ze weten dat de druk vooral op mijn schouders ligt, waardoor zij min of meer vrijuit kunnen spelen.''

In hockeykringen geldt hij nog altijd als The Man with the Electric Heels, de lichtvoetige balvirtuoos die zijn land zeven jaar geleden naar de wereldtitel leidde. Vraag is echter of de inmiddels 35-jarige volksheld de magie van weleer kan oproepen. Bedachtzaam: ,,Dit toernooi komt waarschijnlijk te vroeg. Fysiek ben ik nog niet in staat om een wedstrijd vol te maken. Maar over vier maanden, bij de WK in Maleisië, acht ik mezelf in staat om de oude Shabby te laten schitteren. Bovendien: hersens en techniek verloochenen zich niet.''

Een aansprekende prestatie in Rotterdam kan de kopzorgen van zijn landgenoten verlichten, beseft Shahbaz. ,,Pakistan beleeft moeilijke tijden als gevolg van de oorlog in Afghanistan. Ons volk heeft behoefte aan afleiding. Kortom, aan goed nieuws, waardoor de politieke spanningen voor even vergeten kunnen worden. Sport geeft een boodschap van vrede. Het brengt mensen tot elkaar. Winst in de Champions Trophy zou een geweldige morele opsteker betekenen.''

Natuurlijk dwalen zijn gedachten dezer dagen regelmatig af naar zijn door politieke tegenstellingen verscheurde vaderland en, in het verlengde daarvan, de oorlog in buurland Afghanistan. ,,Het gaat mij aan het hart, zoals elke oorlog dat doet. Het druist in tegen mijn rotsvaste geloof in naastenliefde, ongeacht iemands herkomst of religie. In die zin heb ik weinig op met de radicalen, die dagelijks protesteren tegen de bombardementen.''

Het beleid van de Pakistaanse president Pervez Musharraf, die openlijk steun verleent aan de anti-terreurcampagne van de door de Verenigde Staten geleide coalitie, kan rekenen op de goedkeuring van de ex-aanvoerder. ,,Pakistan kan het zichzelf niet veroorloven om zich af te keren van de rest van de wereld. Dat zou een onvergeeflijke fout zijn. Maar daarover maak ik me geen zorgen. Pakistan is momenteel in goede handen. President Musharraf is een verstandig leider, een man die weet wat hij doet en die zich door niets of niemand van de wijs laat brengen. Al ben ik persoonlijk voorstander van een oplossing onder leiding van de Verenigde Naties.''

Het besluit om Pakistan de organisatie van de Champions Trophy te ontnemen en het jaarlijkse zeslandentoernooi te verplaatsen, van Lahore naar Rotterdam, juicht hij toe. ,,Ook al betekent het een nieuwe klap voor het Pakistaanse hockey. Dit toernooi had de belangstelling kunnen aanwakkeren. Toch weegt dat niet op tegen de risico's. Eén incident had zowel ons land als de sport met een litteken opgezadeld, waarvan de pijn jaren later nog voelbaar was geweest.''

Escalatie van het binnenlandse conflict, en dus een burgeroorlog, is zijn grootste angst. Nog altijd zijn de radicale moslims in de minderheid, bezweert Shahbaz. ,,Maar de vonk hoeft maar over te slaan en de hele regio staat in vuur en vlam. Zover is het nog niet, en zover zal het hopelijk ook niet komen. Maar onder de huidige omstandigheden is niets uitgesloten.''

Ook in het trainingskamp in Lahore drong de afgelopen weken het nieuws door van de dreigementen aan het adres van de moslims in Nederland. Maar Shahbaz, oud-speler van het Eindhovense Oranje Zwart, drukte zijn ploeggenoten op het hart geen angst te hebben. ,,Ik heb Nederland leren kennen als een gastvrij en tolerant land, als een land dat openstaat voor andere meningen en geluiden. Dat heb ik de rest van het team voorgehouden. Van de organisatie kregen we bovendien de verzekering dat we ons geen zorgen moesten maken, en de nodige veiligheidsmaatregelen zouden worden genomen.''

Meer zorgen maakt de hockeyende ambassadeur zich over zijn sport, die in eigen land naar de achtergrond is verdrongen door het cricket. ,,Geen van de huidige internationals spreekt tot de verbeelding. Zelfs de aanvoerder niet. Sterker nog: de gemiddelde Pakistaan kent die jongens niet. Ze komen anoniem op de fiets of met de bus naar de training en keren na afloop ongestoord terug naar huis. Of erger nog: slapen naast het veld. En dat terwijl de cricketers zich in dure auto's verplaatsen en als idolen worden behandeld. Veel ouders duwen hun kinderen een cricketbat in handen, in de hoop dat ze ooit rijk worden en de familie kan meeprofiteren. Het is hard maar waar, maar de enige hockeyer die tegenwoordig nog wordt herkend op straat, dat ben ik.''

Hand in hand met de tanende interesse gaat de sportieve teloorgang van wat eens een hockeygrootmacht was. Met als dieptepunt de degradatie, twee jaar geleden in Brisbane tijdens de 21ste Champions Trophy. Nog altijd gruwt Shahbaz bij de gedachte dat zijn land vorig jaar ontbrak in Amstelveen, voor de eerste keer sinds de oprichting van het door Pakistan geïnitieerde toernooi (1978). ,,Een schande was het, waar wij niet graag meer aan herinnerd worden.''

Over de diepere oorzaken van het verval hoeft hij niet lang na te denken. ,,Hockey valt of staat met een goede coaching. Aan dat laatste heeft lange tijd ontbroken. Onze trots zat ons daarbij in de weg. Hulp van buitenlandse coaches werd botweg geweigerd, omdat wij dachten het beter te weten. Op basis van de Pakistaanse successen uit het verleden hielden de verantwoordelijke coaches en begeleiders daarom vast aan verouderde spelopvattingen. Aanvallen, aanvallen, aanvallen, dat was het enige wat telde. Onze defensie deed niet mee. Met als gevolg dat de tegenstanders vrij baan kregen. Twee of drie counters volstonden meestal om ons te verslaan.''

Die naïeve speelwijze ging afgelopen voorjaar, mede op initiatief van toen nog assistent-coach Shahbaz, op de helling. Wereld- en olympisch kampioen Nederland ondervond de gevolgen van de koerswijziging. Tot verbijstering van bondscoach Bellaart ging Pakistan afgelopen zomer in de testserie over drie duels zo uitgekookt te werk dat zijn ploeg uiteindelijk van geluk mocht spreken dat het bij één nederlaag bleef. Shahbaz, stralend: ,,We hebben Nederland verrast en hopen die tactiek deze week verder te perfectioneren. Eindelijk hebben we het moderne hockey geaccepteerd. Hans Jorritsma (de Nederlandse coach die in 1994 optrad als `adviseur' van de latere wereldkampioen, red.) probeerde ons dat al bij te brengen, maar zijn boodschap werd niet of nauwelijks opgepikt. Als hij ons nu zou zien, zou hij zijn ogen uitkijken. Zelfs onze aanvallers weten nu wat meeverdedigen is.''

De cultuuromslag is volgens Shahbaz mede een gevolg van de gedaanteverwisseling die de Pakistaanse hockeybond op last van president Musharraf heeft ondergaan. ,,Het ministerie van sport heeft veel tijd en energie gestoken in de hervorming van de bond. Conservatieve krachten hebben eindelijk plaatsgemaakt voor nieuwe mensen met nieuwe ideeën. Zo is het geen schande meer om de hulp in te roepen van trainers uit het buitenland, en doen ook Pakistanen mee aan internationale coachingcursussen. Terwijl dat een paar jaar geleden nog ondenkbaar was geweest.''

    • Mark Hoogstad