Permanente proefkonijnen

Lot Peeck, moeder van Anton Kagie (15) 3vwo

,,Eerlijk gezegd weet ik niet precies wat de basisvorming is. Ik neem aan dat huishoudelijke verzorging en techniek daaronder vallen. Meer dan dat weet ik niet. Zijn dat juist de vakken die misschien gaan verdwijnen? Wat jammer. Dat zijn nou juist de vakken die ik zo belangrijk vind. Ik vind het goed dat kinderen een paar praktische basisbeginselen leren: hoe je hout moet zagen en wat hygiëne is. Maar goed, ik maak me geen zorgen om alles wat er nog gaat veranderen. Ik heb veel vertrouwen in de school, in de leraren. Deze mensen zorgen voor goede oplossingen voor alles. Voor de leraren vind ik het wel erg. Wat die allemaal krijgen te verhapstukken.''

Sasja Vigeveno, moeder van Chris de Graaff (13), 3vwo

,,Ik heb met Chris wel gelachen om sommige vakken die hij in de basisvorming kreeg. Zoals dat vak verzorging. Leek me tamelijk overbodig. Maar het hoort erbij, dus ik probeer hem er zo goed mogelijk doorheen te krijgen. Ik vind vijftien vakken sowieso heel veel. Je kunt nergens echt diep op in gaan. Chris krijgt een brokje Frans waar hij nauwelijks wat aan heeft.''

,,Veel belangrijker dan welke onderwijshervorming ook is de leraar. Daar gaat het om. Zeker een leraar die les geeft aan pubers moet iemand zijn met gevoel voor humor. En hij moet ook iemand zijn met passie voor zijn vak. Als je voor Nederlands een fantastische leraar hebt, die enthousiast kan vertellen over de literatuur, ga je vanzelf de boeken lezen.''

Els Bijl, moeder van Gwenn (15), 3 mavo

,,Ik vind de overgang van de basisschool naar de eerste klas van de middelbare school enorm. Opeens vijftien vakken. Die kinderen vallen gewoon in het diepe. Belachelijk. Daarbij komt dat de hormonen opspelen op die leeftijd, vooral bij jongetjes. Testosteron. Dan hebben ze wat anders aan hun hoofd dan school. Mijn zoon begon in de havo/vwo brugklas. Al gauw hoorde hij bij de lolbroeken. Als je 14, 15 jaar bent, dan heb je de tijd van je leven. Party. Ik zie mezelf terug. Echt wel. Ik ben voor minder vakken in de basisvorming. De kinderen zouden meteen bij het begin keuzes moeten maken. Zodat ze vakken kunnen kiezen waar ze interesse in hebben. Mijn zoon heeft nu nog steeds Frans. Als hij had mogen kiezen, had hij daar never nooit voor gekozen. Hij vindt Spaans veel leuker.''

Beau Buijs, moeder van Gabi Rodriquez (15) in 3vwo

,,Het heeft ontzettend veel mankracht en stress gekost om de basisvorming in te voeren. En nu moet er weer van alles worden georganiseerd om het weer af te schaffen, Vakken die ooit zo belangrijk waren, kunnen nu zomaar weg. Straks gaat Gabi naar het studiehuis. Daar moeten leerlingen behoorlijk zelfredzaam en verantwoordelijk voor zijn. Dat zie ik met Gabi niet echt zitten, die heeft een stok achter de deur nodig. Ik vraag me trouwens af hoeveel leerlingen eigenlijk willen gaan studeren. Moeten ze nu dan wel al die zelfstandigheid opbrengen als ze het later toch niet nodig hebben?''

Dineke Nieuwenhuis, moeder van Matthijs Nieuwenhuis (15) in 3vmbo

,,Zelf ben ik een HBS-kind dat toen de Mammoetwet werd ingevoerd naar de havo ging. Ik was er blij om. Op het atheneum was ik zeker blijven zitten. Volgens mij is het verschil tussen de vroegere mavo en het vmbo van nu niet zo groot. De boeken zijn wel heel anders. Veel plaatjes, veel doe-werk en ze zijn gigantisch duur. Dit jaar moet mijn zoon al een paar vakken afronden. Nee, hij is daar niet zenuwachtig voor, hij doet nu nog niet erg veel aan school. Zijn cijfers zijn best in orde, maar ik zie hem nooit blokken. Misschien hoeft dat ook niet.''

Rob Birkhoff (55), docent wiskunde in bovenbouw havo en vwo

,,Ik geef tegenwoordig acht soorten wiskunde. Wiskunde 1 en 2 op drie niveaus aan havo en vwo. Ja, ik weet nog wel wie ik wat moet leren. Ik ben voorzitter van de stuurgroep Tweede Fase. Elke verandering in het studiehuis moet ik hier op school doorvoeren. En het verandert voortdurend. Eens kijken: het begon met de decembermaatregel in 1998. Wat dat was, weet ik niet meer. Het jaar daarop was er weer iets met wiskunde. In de zomervakantie zijn er snel nog wat veranderingen doorgevoerd. Het is iets met de weging van praktijkopdrachten. Eerst telden praktijkopdrachten voor 60 procent mee voor het examen, toen veertig en toen twintig procent. Het nieuwste is dat scholen nu zelf mogen kiezen tussen twintig en veertig procent of iets ertussenin en het mag ook met terugwerkende kracht. Waar het op neerkomt, is dat het ministerie steeds minder gewicht geeft aan praktijkopdrachten. Dat was juist het doel van het studiehuis: leuk zelfstandig leren, vooral in de praktijk. Dat wordt nu steeds meer ondergraven.''

Marijke Willems (47), docent Duits in onder- en bovenbouw havo en vwo

,,Toen ze gingen sleutelen aan het studiehuis, en Duits een van de vakken was die weer moesten verdwijnen, heb ik een woedende e-mail naar het ministerie gestuurd. Nu ze willen gaan sleutelen aan de basisvorming en Duits weer de klos is, sta ik op het punt om dat weer te doen.

Met het studiehuis werd Duits een verplicht vak voor het vwo. Nou is geen leerling in een hoera-stemming als iets moet. Dus ik uitleggen: je hebt Duits nodig later, het is leuk en nuttig. En het werkt. Ik heb nu een klas van 27 havo-leerlingen, die het vak hebben gekózen. Voor het eerst in jaren zal er weer een generatie leerlingen zijn die Duits kan. Leraren blij, leerlingen ook blij.

Maar nu lezen ze in de krant dat Duits straks misschien in de onderbouw niet meer verplicht is. Niemand realiseert zich dat als je Duits schrapt in de eerste klassen, dat consequenties heeft voor het verplichte Duits in de bovenbouw.''

Adri Kruijer (53), docent biologie en algemene natuurwetenschappen in bovenbouw havo en vwo

,,Het studiehuis is om twee redenen ingevoerd: er moest een andere didactische aanpak komen, en de vakkenpakketten moesten anders ingedeeld om leerlingen makkelijker te laten doorstromen naar universiteiten en hogescholen. De veranderde didactiek vind ik uitermate positief. Aan de nieuwe vakkenpakketten zitten veel haken en ogen. De voorbereidingen hebben járen geduurd. In de tussentijd heeft er een aardverschuiving plaatsgevonden. In de economie, de maatschappij, de universiteiten. De vakkenpaketten sluiten niet zo goed aan op het vervolgonderwijs als was gedacht. Je moet niet veranderen om het veranderen. We waren net bezig toen de eerste wijziging kwam: het vak ANW werd van de verplichte lijst geschrapt. Het is een echt studiehuisvak, het materiaal is leuk, de leraren zijn enthousiast. Uit gemakzucht heeft het ministerie gedacht: het pakket is te zwaar, dan schrappen we het vak dat er het laatst is bijgekomen. Dat is op z'n minst treurig.''

Ger van Berlo (42), docent Nederlands in bovenbouw havo en vwo

,,Het onderwijs verandert voortdurend, dat moet ook. Je kunt het je niet permitteren vast te roesten in oude patronen. De maatschappij verandert en het onderwijs moet mee. In het bedrijfsleven is het niet anders. Een vriend van mij werkt bij Delta Lloyd, daar komt ook het ene project binnen als het andere nog niet is afgerond, daar veranderen de regels ook om de haverklap. Met klagen los je niks op. Je moet tegenwoordig flexibel zijn, stressbestendig. En dat is precies wat kinderen nu in het studiehuis leren. Ze moeten aan een paar projecten tegelijk werken, zelf initiatief nemen, plannen. De grote vraag is: zullen deze leerlingen straks weerbaarder en zelfstandiger zijn dan mensen van mijn generatie?''

Ans Zuiver (54), docent aardrijkskunde in 3 en 4 vmbo

,,We zijn nog maar drie maanden bezig met het vmbo, de vernieuwde mavo. Ik heb de vakliteratuur goed bijgehouden. In het ene artikel staat: er verandert heel veel. In het ander: er verandert weinig. We hebben pas een paar maanden voordat we moesten beginnen te horen gekregen van het ministerie wat er nou precies anders moest. Er is veel geld uitgegeven om het studiehuis voor de havo en het vwo te promoten, het vmbo hobbelt er een beetje achteraan. Ik heb aan collega's die lesgeven aan studiehuisleerlingen moeten vragen hoe zij sommige veranderingen hebben aangepakt. Mijn indruk is wel dat het vmbo beter aansluit op de basisvorming; meer computeropdrachten, meer opzoeken op internet, zelfstandiger werken.''

Chris de Graaff (13) 3 vwo (tweetalig) ,,Ik weet niet meer hoeveel vakken ik in het eerste jaar had. Veel. Een stuk of dertien. Heel veel overbodige vakken. Zoals verzorging. Vier uur in de week. Daar heb je geen flikker aan. Je leert dat vrouwen hun vagina met zeep moeten wassen met een PH-waarde van 5. Ik ben geen vrouw dus ik heb daar niets aan. En de vrouwen zelf weten dat vast wel. Ik heb verplicht Engels, Frans en Duits. Engels zou ik wel meer willen hebben, Frans en Duits kunnen me weinig schelen. Ik ga niet in Frankrijk wonen en ook niet in Duitsland. En als ik dat toch ga doen, leer ik de taal dan wel. Het grote nadeel van al die vakken is dat er geen beweging in het lesprogramma zit. Alles ligt vast. Ook de inhoud. Er is geen enkele ruimte voor creativiteit.''

Gabi Rodriquez (15), 3 vwo (tweetalig)

,,Ik geloof dat het concept basisvorming nooit helemaal tot me is doorgedrongen. Ik weet wel dat ze het nu weer willen gaan veranderen. Vind ik wel goed. Eerst was het dat iedereen hetzelfde moest leren. Dan zie je het verschil tussen de leerlingen zo goed: de een is een stuud, de ander dom. Kun je beter op je eigen niveau werken toch. Verzorging wordt misschien afgeschaft, nou ja, wat moet je er ook mee. Alle exacte vakken samenvoegen in science vind ik een stom idee. Biologie is een totaal ander vak dan natuurkunde. Maar het is wel zo dat er nu veel te veel vakken zijn. Voor tekenen blijft maar twee uurtjes per week over. En om de week vier uur, maar dan hebben we weer minder gym. Ze geven ons nu vast verschillende roosters om te wennen aan het studiehuis volgend jaar: dan heb je ook elke week een ander rooster.''

Marwa Abdelaziz (18), 5vwo natuur en gezondheid

,,De eerste twee jaar heb ik in Egypte op de middelbare school gezeten. Een nachtmerrie. Het is daar veel moeilijker. Toen ik hier in de derde klas kwam, vond ik alles heel erg makkelijk. Ik heb het profiel natuur en gezondheid gekozen omdat ik geneeskunde wil studeren. En als dat niet lukt, ga ik rechten doen. Daar heb je geen specifiek profiel voor nodig. Het studiehuis? Ik heb de oude onderwijsmethode nooit meegemaakt, dus ik heb niet door dat wij iets anders aan het doen zijn. Ik vind het prima zo, de boeken zijn uitstekend. Sommige leraren hebben er geloof ik wel moeite mee. De leerlingen in het begin ook. Ik was net in Nederland toen scholieren demonstreerden in Den Haag. Ze vonden het te zwaar, vijftien vakken. Toen dacht ik: dat had ik in Egypte ook, wat zeuren jullie nou.''

Felicia Mijnals (12), brugklas mavo/havo/vwo

De basisvorming, vindt Felicia, is gewoon nodig. Dat zijn basisdingen die iedereen moet weten. Niet dat ze overal zin in heeft, maar ze zijn later belangrijk. ,,Het is bijvoorbeeld handig als je gedag kan zeggen en de weg kunt vragen in het Frans.'' Het is wel veel, vindt ze. ,,Maar we redden het wel.''

Ze vindt het prettig in een gemengde brugklas te zitten. ,,De slimmere kinderen kunnen de dommere kinderen helpen.'' Het basisvormingsvak verzorging krijgt ze pas volgend jaar. Ze kan zich er weinig bij voorstellen. ,,Leer je er koken?'' Techniek heeft ze wel. ,,Dat mag niet weg. Dat is heel leuk. Je leert er een dubbelstekker maken, en een cd-rekje.''

Khalid Mechaia (12), brugklas mavo/havo/vwo

Khalid somt op: biologie, natuurkunde, scheikunde, wiskunde, Engels, Duits, Frans, Nederlands, aardrijkskunde, geschiedenis, handvaardigheid, techniek en gym. Wel veel, vindt Khalid. ,,Vooral als we acht uur les hebben en je daarna aan je huiswerk moet beginnen. Dan heb je echt geen tijd voor iets anders.''

Toch snapt hij wel dat het allemaal moet. ,,Je leert sneller als je jong bent.'' Hij zou het niet zo'n goed idee vinden als de bètavakken samengevoegd zouden worden tot het vak science. ,,Ik vind biologie heel leuk. Daar komt dan minder aandacht voor.'' Bovendien denk hij de bètavakken hard nodig te hebben voor zijn studie na de middelbare school. Khalid wil piloot worden. ,,Maar ik weet niet zeker of dat kan. Ik heb astma.''

Alle docenten, leerlingen en ouders zijn van het Berlage Lyceum in Amsterdam, school voor vmbo, havo en vwo.

Wilt U reageren? Mail uw reactie naar zbrieven@nrc.nl of schrijf naar NRC Handelsblad, Zaterdags Bijvoegsel, Postbus 8987, 3009 TH Rotterdam.

    • Sheila Kamerman
    • Rinskje Koelewijn