Opvang zonder aftrek

Duizenden Nederlandse gezinnen hebben een au pair in huis. Heel handig, maar goedkoop is het niet. Bovendien is deze vorm van kinderopvang niet fiscaal aftrekbaar.

`Het is geen probleem als ik onverwacht wat later thuis kom van mijn werk. Ik bel even naar huis en de au pair blijft gewoon wat langer bij Simone. Met een au pair in huis krijg je een enorme hoeveelheid vrijheid.'

René Vermeirssen, manager beleidsondersteuning bij Zwitserleven, weet waarover hij praat, want hij en zijn vrouw Annemarie Satink, freelance communicatieadviseur, zijn toe aan hun vierde au pair. Toen dochter Simone twee jaar was, deed Donna uit Australië haar intrede. Een jaar later kwam Sandra uit Zuid-Afrika. Weer een jaar later werd het Kinga uit Polen en binnenkort is het haar landgenote Anna.

,,Simones generatie wordt er een van wereldburgers. Daarom willen we haar van jongsaf aan een vreemde taal laten meenemen. We selecteren de au pairs dus op behoorlijk Engels. Ook vinden we het belangrijk dat Simone leert omgaan met verschillende mensen. Als kinderopvang is dit ideaal. De eerste weken dat de au pair in huis is, gaat er veel tijd zitten in het begeleiden. Je moet haar wegwijs maken en je moet uitleggen hoe je wilt dat je kind wordt opgevoed. Wat mag wel, wat mag niet. In die tijd heb je het heel druk. Maar daarna gaat het eigenlijk vanzelf. Ons huis is er ook geschikt voor. Het hoeft niet groot te zijn, maar het moet een handige indeling hebben. De bovenste verdieping is voor de au pair en daar is een tweede badkamer.''

Officieel arriveren er jaarlijks ongeveer 2.000 au pairs in Nederland. Dat is de groep die het land binnen is gekomen via een bemiddelingsbureau en die keurig is aangemeld bij de Vreemdelingendienst. In werkelijkheid ligt dat aantal veel hoger, want veel gezinnen komen aan een au pair via een krantenadvertentie of via kennissen in het buitenland. In die gevallen wordt de bureaucratische procedure bij de Vreemdelingendienst vaak omzeild. Au pairs zijn 18- tot 26-jarigen uit allerlei landen, die doorgaans een jaar meedraaien in een Nederlands gezin. Meestal zijn het vrouwen. Bij de 400 tot 500 plaatsingen die het Groningse bureau Activity International ieder jaar voor zijn rekening neemt, zitten maar vijf mannen. ,,Die zijn extra gemotiveerd'', zegt Bernice Spijker van Activity International. ,,Vooral in gezinnen met energieke jongetjes is dat een goede keus.''

Gezinnen die een au pair zoeken, vinden er soms een via de miniadvertenties in de zaterdagkrant, maar de meeste plaatsingen lopen via bemiddelingsbureau's. Daarvoor wordt gemiddeld 1.000 gulden in rekening gebracht, een bedrag dat bestaat uit inschrijfgeld en bemiddelingskosten. In Nederland zijn naar schatting vijftien bureaus actief. ,,Er is veel kaf onder het koren'', zegt René Vermeirssen, die zelf ooit een forse rekening kreeg van een bureau dat eigenlijk niets had gedaan voor hem. De bureaus mogen zich vrij vestigen en kwaliteitseisen zijn er niet. ,,Als je geen risico wilt lopen kun je het beste naar een bureau gaan dat aangesloten is bij de IAPA'', zegt Csaba Tarnai van bureau Juno. Juno, dat per jaar zo'n 300 au pairs plaatst, is lid van deze Internationale Au Pair Associatie, evenals Activity International en nog twee andere Nederlandse bureaus. ,,Als de au pair heimwee krijgt of als het niet klikt, zorgen wij voor een ander. Bovendien selecteren we zorgvuldig. Dat kunnen we, omdat we nauw samenwerken met bureaus in andere landen.''

Vermeirssen en Satink zijn inmiddels zo ervaren dat ze ook eigen selectiecriteria toepassen. ,,We willen iemand die niet al te jong is. En die zelfstandig kan leven, dus we kijken bijvoorbeeld of ze gestudeerd heeft in een stad die ver uit de buurt van haar ouderlijk huis ligt. Haar Engels moet redelijk zijn en we willen dat ze goed kan koken, want we houden van lekker eten'', zegt Vermeirssen. ,,Tenslotte voeren we twee lange telefoongesprekken om erachter te komen hoe ze denkt over het omgaan met een kind.''

Om te voorkomen dat er onder het mom van au pair goedkope arbeidskrachten uit het buitenland gehaald worden, hanteert het Ministerie van Justitie strenge regels. Formeel gaat het om een culturele uitwisseling. Daarom moet de au pair de gelegenheid krijgen een taalcursus te volgen. De au pair kan hoogstens een jaar in Nederland blijven. Ze mag maximaal 30 uur per voor kinderen zorgen. In de praktijk kookt een au pair af en toe en ruimt ze een beetje op, maar het is niet de bedoeling dat ze de werkster vervangt. Officieel krijgt ze geen loon, maar zakgeld. Zolang het zakgeld niet hoger is dan 750 gulden per maand, doet de Belastingdienst niet moeilijk over premies en inhoudingen. Het gastgezin moet zorgen voor een ziektekostenverzekering en een aansprakelijkheidsverzekering, wat neerkomt op ongeveer 1.000 gulden per jaar. Vaak wordt de afspraak gemaakt dat het gastgezin meebetaalt aan de talencursussen of andere opleidingen die de au pair volgt. Meestal gaat het om een eenmalige bijdrage van 500 gulden. Ook de reiskosten naar Nederland komen voor rekening van het gastgezin.

,,Wij betalen 150 gulden zakgeld per week'', zegt Vermeirssen. ,,De afspraak is dat de au pair drie dagen per week voor Simone zorgt. Dat is ongeveer 20 uur. Als we haar vaker nodig hebben, bijvoorbeeld als we een avond weggaan, betalen we 5 gulden per uur. Dat zijn de regels van het bureau. Verder betalen we mee aan de taalcursus en geven we een NS-kortingkaart.'' Naast deze concrete vergoedingen zijn er onzichtbare kosten. De au pair eet mee, telefoneert af en toe, staat onder de douche, kijkt tv in haar eigen verlichte en verwarmde kamer en stopt was in de machine. Volgens berekeningen van het Nibud kost een extra volwassene in huis al snel minstens zeshonderd gulden per maand. ,,Wij zeggen altijd dat je het zakgeld dat je per maand betaalt twee keer kwijt bent', zegt Vermeirssen. ,,Dat komt door dat soort kosten.'' Hij rekent voor dat de au pair hem en Satink per maand ongeveer 1.600 gulden kost. Dat bedrag bestaat uit zakgeld, bemiddelings- en inschrijfgeld voor het bureau, de taalcursus, een deel van de reiskosten, verzekeringspremies, de hogere rekening van het energiebedrijf en extra boodschappen. ,,Bij het kinderdagverblijf betaalden we ook 1.600 gulden per maand voor drie dagen opvang. Het is dus hetzelfde gebleven'', zegt hij. Het verschil is wel dat de kosten van opvang in een erkend kinderdagverblijf fiscaal aftrekbaar is. Voor au pairbureaus bestaat geen officiële erkening en daardoor kunnen de uitgaven voor een au pair per definitie niet als buitengewone lasten opgevoerd worden. Vermeirssen maakt het weinig uit. ,,Als je kinderopvang wilt aftrekken, heb je te maken met hoge drempelbedragen. Met ons inkomen kwamen we daarvoor toch al niet in aanmerking.''

Op de website www.iapa.org is informatie te vinden over regels en voorwaarden en de adressen van de (Nederlandse) bureaus die lid zijn van de organisatie iapa.

    • Wilma van Hoeflaken