Kat in 't zakkie

Als er twee ruilen, moet er een huilen. Gaat dit ook op voor de transactie tussen de fusiebeurs Euronext en de aandeel- en optiehouders van Liffe, de beurs voor financiële termijncontracten in Londen? Nee, zeggen beide partijen. Euronext wil Liffe kopen voor twee miljard gulden, om uit te groeien tot een echte Europese beurs, een internationaal handelsplatform. Wat koop je dan? Of eigenlijk: wat is een effectenbeurs?

Die vraag is lastig te beantwoorden nu beurzen veranderen in onzichtbare faciliteiten rondom enorme (en kwetsbare) computersystemen, uitgekiende programma's, communicatienetwerken en beeldschermen. Zo kunnen beleggers, handelaren en bemiddelaars vanuit iedere aardse uithoek kopen en verkopen. Een soort internet, maar dan alleen voor aandelen, obligaties, opties, termijncontracten en andere bedenksels. Zoiets kan iedereen met voldoende kapitaal achter de hand opzetten en organiseren. Een zichtbaar beursgebouw van bemiddelende banken en handelaren, die daar hun tijd doden, veel geld verdienen en de regels van het beursspel dicteren, is uit de tijd. Hoewel?

De ervaring met internationale computerbeurzen, zeker als het gaat om van (onder meer aandelen en indexen) afgeleide producten (derivaten) als opties en termijncontracten is niet bijzonder groot. Het kan best zo zijn dat de ervaren spelers van dit moderne computerspel, de handelaren, er ongemerkt (de controle is lastig) het meest aan verdienen, ten koste van beleggers. Misschien krijg je dan weer een beweging terug naar de beursvloer.

Een beurs is niet meer of minder dan een bureau, een bedrijfje, dat er voor zorgt dat beleggers, speculanten, gokkers, handelaren, bemiddelaars en kapitaalbehoeftige bedrijven, instellingen en overheden elkaar ontmoeten om te kopen en verkopen. Een weliswaar belangrijke dienstverlenende functie, maar op het tweede plan. Een beurs moet zich liever niet zelf gedragen als een belegger of ondernemer, anders loopt het onnodige financiële en organisatorische risico's.

Een effectenbeurs is zoiets als een stadion in de voetbalwereld. Ook heel belangrijk, anders kunnen de clubs niet spelen en staan de toeschouwers in de kou. Maar er is geen stadion dat gaat fuseren met collega's in andere landen om te komen tot één speelveld voor alle clubs. Supporters lopen in het algemeen alleen echt warm voor hun landelijke clubs.

Beleggers reageren net zo. Niet alleen in Nederland, maar ook in andere landen. In de home market gaat het meest om. Die loopt het best en daar kent iedereen de weg . Toch blijft Euronext ons voorhouden dat de fusie tussen de beurzen van Amsterdam, Brussel en Parijs en de recente aankoop van Liffe (hoewel voldoende aandeelhouders het bod nog moeten goedkeuren) van levensbelang is.

Maar voor wiens leven dan? Niet dat van de beleggers. Misschien voor het management en de aandeelhouders van de betrokken beurzen. Voor Liffe gaat dat zeker op, want die twee miljard gulden gaat naar de aandeelhouders, het bestuur en de managers, van wie sommigen in één klap multimiljonair zijn geworden. Bingo. Daar komt dus geen verstandige daad of woord meer uit. Ze bedongen zelfs dat het management blijft zitten en de hele derivatenhandel van Euronext onder zich krijgt. Bingo, again.

Wat krijgt Euronext voor zijn 2 miljard pietermannen? Het computersysteem van Liffe. Veel meer niet, want deze beurs leidt sinds de oprichting begin jaren tachtig een bestaan met ups en downs. In die tijd werd Liffe overigens geleid door Michael Jenkins (nu met pensioen), voormalig directeur van de Amsterdamse Optiebeurs. Twee miljard voor een computersysteem dus. Toch een kat in de zak en beslist geen kat in 't bakkie. Wie moet er huilen?

Euronext niet, want de leiding wijst op synergievoordelen (1+1=3) en kostenbesparingen. Net als pas gefuseerde ondernemers altijd doen. Hoewel de praktijk uitwijst dat veel fusies feitelijk mislukken of verzanden. In dit geval zijn er vier nationaliteiten bij betrokken. Ga er maar aan staan. Hoe verdienen ze die twee miljard ooit terug?

Je kan deze fusies niet los zien van de vermeende nieuwe economie en de nu gestorven internethype, die met name door de effectenwereld is aangejaagd en in stand gehouden. Alles kon en er werden miljarden verdiend. Zo lijken de beursorganisaties nog steeds te denken. Ondernemertje spelen, snel reageren, beursbedrijven kopen, geeft niet wat het kost, want het geld (van anderen) komt er wel een keer uit.

Inmiddels leven we in een minder voorspoedige economische tijd. Er waait een gure wind op de beurzen. De gouden tijden van de hype komen voorlopig niet terug. In Londen hijsen de Liffe-mensen daarom de vlaggen, knallen de kurken van de flessen en heft men het glas: `Ladies and gentlemen, sold in time. Vive le or la Euronext. Mud in your eyes!'

Adriaan Hiele (hiele@nrc.nl) beantwoordt vragen van lezers op www.nrc.nl/geld.

    • Adriaan Hiele