Het doordesemde geluid van Radio Bergeijk

`Radio Bergeijk is een radiostation met de diepgang die hoort bij een gemeente als Bergeijk'', zegt Toon Sporenberg (42), de `ankerman' van het station. ,,We hebben een brede doelgroep, van varkenshouder tot WAO'er tot jeugd, en we hebben ons in de loop van de tijd heel sterk ontwikkeld in het onderzoekend journalisme.''

Sinds 1 april is Radio Bergeijk driemaal daags op de landelijke publieke radio te beluisteren. De presentatoren Toon Sporenberg en Peer van Eersel zijn een begrip geworden bij een groeiende kring van luisteraars. Beiden spreken ze met van die stemmetjes die je meevoeren naar het zuidelijke platteland en, als tot je doordringt wat ze zeggen, naar heel andere bestemmingen.

De uitzendingen van Radio Bergeijk duren een kwartier en zitten vol rubrieken, reportages en gesprekken. Dagelijks komen vertegenwoordigers langs van het blijkbaar onuitputtelijk bruisende Bergeijker verenigingsleven. ,,In het kader van de door de regering gevorderde zendtijd voor lokale omroepen'' leren we het innerlijk van de dikste man van Bergeijk kennen. Beluisteren we gesprekken op het kerhof. Bekijken we vanuit de bosjes de halfnaakte negerinnen van het Ballet du Sénégal. Horen we een reportage over hoe de hele bevolking het dorp plotseling verlaat omdat de radio onthult dat zoiets mogelijk is. De volgende dag bleek die onthulling overigens een practical joke van Radio Bergeijk à la Orson Welles' War of the Worlds. ,,Daaruit blijkt de macht van het medium'', zegt Sporenberg. ,,En die macht erotiseert.''

Er is iets vreemds met het nieuws op Radio Bergeijk. Ongeveer in de dagen van de Buchmesse in Frankfurt hoor je een reportage over de ,,beroemde Frankfurter Zuurbeurs'' waarin Tonnie van de Mortel, de Bergeijkse tafelzurenkoopman, aan het woord komt. Die Van de Mortel lijkt op andere dagen met zijn partij Bergeijk Terug (,,Lonen omhoog, belasting omlaag en het verkeer terug in de stad'') een vervormde reactie op de Leefbaar-partijen. Het is alsof de zender uit een parallelle werkelijkheid komt.

Radio Bergeijk wordt verspreid via Radio 1 en 747 AM. De baas van die zenders is Jan Westerhof. Aan hem de vraag `wat is het?' ,,Een satire, een radio-soap, een sitcom'', luidt het antwoord. Er was volgens velen, onder wie de staatssecretaris van Cultuur en Media, te weinig drama op de radio, zegt Westerhof. ,,Daarom wilden we een compacte, satirische serie die bij een jonger publiek kon aanslaan.'' Veertigers betekent dat, want 85 procent van de 747 AM-luisteraars is 50-plus.

,,We hebben de omroepen gevraagd wie een mooie dagelijkse soap kon maken'', zegt Westerhof. ,,De KRO kwam met iets over journalisten, een beetje Koos Tak-achtig. De VPRO had het beste plan: Radio Bergeijk.'' De omroep hoeft het programma niet zelf te betalen, want Westerhof heeft als netmanager geld ter beschikking en daarvan gaat 500.000 gulden naar Radio Bergeijk.

Naar het programma luisteren 70.000 mensen per dag (het gemiddelde op 747AM is 13.000). Via internet worden ook nog eens zo'n 4000 afleveringen per week beluisterd.

,,Natuurlijk zijn er mensen die het flauw vinden'', erkent Westerhof. ,,De humor moet je aanspreken. Het verkent de duistere krochten van de menselijke geest. Het gaat echt niet over Brabant of de lulligheid van de lokale omroep. Radio Bergeijk houdt ons allemaal een spiegel voor.'' Westerhof wil nog zeker twee jaar met het programma doorgaan.

Dat het niet over Brabant of het dorpje Bergeijk gaat, stond vorige maand in De Eyckelbergh, de krant voor Bergeijk en omgeving. Inwoners hadden de gemeente gevraagd of de spotjes op de landelijke televisie met een wat oudere schoonheidskoningin werkelijk voor een Bergeijkse zender waren. ,,De naam Bergeijk is willekeurig gekozen'', stelde de gemeente de inwoners gerust. ,,Het gaat in het programma om fictieve situaties en zeker niet om echte situaties in Bergeijk.''

Jan Vermaas is producent en regisseur van Radio Bergeijk. Hij werkte in de jaren tachtig bij legendarische VPRO-radioprogramma's als Wim T. Schippers' Ronflonflon, Borât en later De mannen van de radio waarin Pieter Bouwman, Hans Teeuwen en Theo Maassen zich uitleefden. Vermaas zwijgt liever over wat er achter de schermen bij Radio Bergeijk gebeurt. ,,Luister maar, dan zie je de mensen. Dan zie je Peer en Toon zitten. Het is er.'' Dat is volgens hem ook de verdienste van Mat Wijn en Ron van Dalen, die het geluidsdecor maken waardoor het klinkt als een wat amateuristisch plaatselijk station.

Via Vermaas bereiken we Peer van Eersel bij cabaretier George van Houts en Toon Sporenberg bij cabaretier en regisseur Pieter Bouwman.

Van Eersel: ,,Ja, we hebben begrepen dat we landelijk te ontvangen zijn als een soort pilotproject van de overheid. Ik vind dat een enorme eer.'' Van Eersel is de reporter van het station en trekt er op uit naar evenementen. ,,Zeg maar een beetje diepgravende journalistiek.'' Hij is 42 jaar en zit in de WAO. ,,Radio Bergeijk is voor mij liefdewerk-oud-papier, want mijn hart klopt voor Bergeijk, vooral voor hoe het vroeger was. Het is mijn alles. Zonder de radio zou ik iedere dag huilend op de bank zitten en me vol laten lopen in café Beeks.''

Het is zwaar en verantwoordelijk werk, vindt zijn collega Toon Sporenberg. ,,Ook vies en vuil, maar iemand moet het doen en ik bleek een aangeboren talent voor radiomaken te hebben.'' Sporenberg begon 22 jaar geleden als WAO'er met een `bakkie' op de 27MC. ,,Ik zat veel uit het raam te staren. Dan zag ik wel eens een man bij de buurvrouw naar binnen gaan en een uur later met een brede glimlach weer buiten komen. Dan word je nieuwsgierig. Dus ging ik door de brievenbus luisteren en als ik tot een conclusie kwam zond ik dat uit. Dat werd dan het praatje van de dag in Bergeijk. Nu hebben we apparatuur en kunnen we echte reportages maken. Veel professioneler.''

Van Eersel reageert geschokt als hij hoort dat er mensen zijn die denken dat Radio Bergeijk cabaret van een stel lolbroeken is. ,,Dan moeten ze maar eens bij ons komen kijken'', zegt hij woedend. ,,We willen juist zo weinig mogelijk humor, want humor gaat vaak ten koste van de gewone man.'' Dan op nadenkende toon: ,,Zou het kunnen dat er mensen zijn die ons bedacht hebben?''

Ook Sporenberg reageert verbijsterd op de beschuldiging van fictie. ,,Wat is dat voor flauwekul! Ik kan daar heel erg kwaad om worden. We doen het niet voor die types van boven de grote riolen die denken dat iedereen die met een accent praat grappig probeert te zijn. We zijn een speerpunt van goed doordesemd agrarisch denken. Gottegot!''

Dat Radio Bergeijk sinds april het hele land bereikt, vindt Sporenberg nog altijd merkwaardig. ,,Als mensen er iets van opsteken is dat mooi meegenomen. We moeten namelijk paal en perk stellen aan wat er allemaal over onze grenzen komt, met knoflook en alles. Het is mooi als daaraan tot in Friesland behoefte is, maar we maken het voor Bergeijk. En we gaan onvermoeibaar door.''

Radio Bergeijk, VPRO, werkdagen, 747AM, 12.45-13.00u. (herhalingen op 747AM om 16.45 en op Radio 1 om 0.45u. (www.radiobergeijk.nl)

    • Dirk Limburg