COCHRANE REVIEWS ZIJN VAAK TE ENTHOUSIAST OVER NIEUWE THERAPIE

Eenderde van de overzichtsartikelen die de gerenommeerde Cochrane Collaboration maakt, bevat grote fouten. Eén op de vijf eindigt zelfs met een verkeerde conclusie. Dat blijkt uit een zelfevaluatie van deze organisatie die het praktiseren van op feiten gebaseerde geneeskunde (evidence based medicine) nastreeft (British Medical Journal, 13 okt).

De Cochrane Collaboration (CC) is een internationale organisatie van voornamelijk epidemiologen met het doel om overkoepelende conclusies te trekken uit afzonderlijk gepubliceerde onderzoeken naar een medische behandeling. De overzichtsartikelen moeten voldoen aan strenge kwaliteitseisen, opgesteld door de CC. En de overzichten worden bijgewerkt als nieuwe onderzoeken over hetzelfde onderwerp gepubliceerd worden. De samenvattingen van de Cochrane Library zijn ook voor niet-abonnees in te zien (onder andere op www.cochrane.nl).

De Cochrane-reviews zijn zo praktisch mogelijk. Zo bestaat er een artikel over: ben je minder lang ziek als je bij keelpijn antibiotica gebruikt? De CC zocht naar alle relevante artikelen, vond er 25 die kwalitatief goed waren uitgevoerd en trok als conclusie dat mensen die bij keelpijn antibiotica slikken gemiddeld 16 uur eerder van hun keelpijn af zijn.

Om de kwaliteit van hun eigen overzichtsartikelen te onderzoeken, werden de 52 overzichtsartikelen die de CC in de eerste drie maanden van 1998 publiceerde, nog eens onder de loep genomen. Tien vooraanstaande CC-onderzoekers kregen door het lot 10 van de 52 overzichtartikelen ter beoordeling toegewezen. Ze konden vijf oordelen geven, variërend van `niets op aan te merken' tot `bevat grote fouten'. Eén op de drie artikelen bevatte fouten. Bijna één op de vijf (17%) artikelen kwam tot een conclusie die op grond van de gegevens onterecht was. De meest gemaakte fout bij de conclusies was dat een nieuwe therapie beter uit de bus kwam dan de oude therapie terwijl de uitkomsten van de onderzoeken daar geen aanleiding toe gaven. De overwaardering van het nieuwere is een bekend fenomeen bij vaak optimistisch ingestelde onderzoekers.

Ondanks deze gebreken blijven de CC-overzichten over het algemeen beter en systematischer van opzet dan de overzichtsartikelen (reviews) die in medische vakbladen verschijnen, zo menen de onderzoekers. Die laatste zijn meestal van de hand van één deskundige auteur die wel alle recent verschenen artikelen noemt en bespreekt, maar die vaak de vrijheid heeft om ze op zijn of haar eigen manier te beoordelen en er eigen, persoonlijke conclusies aan te verbinden. Maar bij het lezen van CC-reviews moet dus worden bedacht dat nieuwe therapieën soms meer krediet krijgen dan oude, terwijl het bewijs daarvoor misschien niet of onvoldoende is geleverd.