Catch-22 beheerst de AEX-index

De weg omhoog voor de AEX-index na 11 september werd tot nu toe telkens onderbroken door gebrek aan vers kapitaal.

Vrijdag hersteldag. De AEX-index sloot gisteren na een redelijk gunstige week op 468 punten, en leek daarmee op weg naar zijn niveau van voor de aanslagen op 11 september. Het is niet de eerste maal dat dat aan het einde van de week gebeurde, en tot nu toe moesten de koersen daarna toch weer terug. Het slechte nieuws blijft op de beurzen inbeuken. Gisteren was het de schok van een enorme sprong van de Amerikaanse werkloosheid van 4,9 procent naar 5,4 procent in één maand.

Telkens als de koersen alsnog blijken te stijgen, heet het op de financiële markten dat beleggers kennelijk over het conjunctuurdal heenkijken. Maar vervolgens lijkt de aandelenmarkt de indruk bij elke piek in een toestand te komen die in beursjargon 'overbought' heet: iedereen die wilde kopen, heeft gekocht, en er is niemand meer over om de koersen verder omhoog te duwen. De wil is er wel, maar het vermogen ontbreekt.

Zijn er niet voldoende beleggers over? Een overzicht van de Amerikaanse zakenbank Salomon Smith Barney van de kapitaalstromen in en uit beleggingsfondsen geeft die indruk. Hoe hoger de koersen zijn, hoe meer particulier geld er in beleggingsfondsen stroomt, en hoe goedkoper aandelen worden, hoe meer geld er uit beleggingsfondsen stroomt.

Het laagtij bereikte zijn dieptepunt in september. In die maand daalden de koersen scherp, en stroomde er in Europa 12,2 miljard euro uit aandelenbeleggingsfondsen – de grootste uitstroom die de onderzoekers ooit hebben gemeten. Met name Italianen reageerden sterk. Tot nu toe komt de instroom mondjesmaat op gang. En dat frustreert de pogingen van de beurzen om te herstellen. Voor heel 2001 zal de instroom in Europa terugvallen naar het niveau van 1997, aldus Salomon Smith Barney.

Hoe zit dat voor Nederland? De zakenbank mat een recordinstroom in 1999, van 9,4 miljard euro in aandelenbeleggingsfondsen. Voor 2001 wordt geraamd dat dit bedrag per saldo zal zijn teruggevallen tot 2 miljard euro. Dat is waarschijnlijk net genoeg om het gebruikelijke aandeel van beleggingsfondsen in het netto-aanbod van nieuwe aandelen op te vangen. Maar een echte koopimpuls gaat er niet van uit. Evenals in de rest van Europa is er juist een grote instroom in obligatiefondsen.

Voordat dit geld weer naar aandelenbeleggingsfondsen stroomt, zal er eerst een koersherstel moeten plaatsvinden. En dat koersherstel is weer mede afhankelijk van de instroom in aandelenbeleggingsfondsen. De catch-22 is daarmee compleet. Er zal een behoorlijke positieve impuls voor nodig zijn om hem te doorbreken, en de koersen een duurzame zet omhoog te geven.

    • Maarten Schinkel