Bordenjongens

In de perskamer van het Klompendanstoernooi in Amsterdam keken we naar de schermen met de partijstellingen. Die schermen en ook de nabijheid van de grote schaakveteranen riepen bij Hans Bouwmeester een oude herinnering op.

,,Die elektronische borden zijn wel handig, maar er zijn toch dingen die ze niet kunnen en de ouderwetse bordenjongens aan hun demonstratieborden wel. Zoals op de olympiade van 1962 in Varna. Er waren toen nog voorrondes en als je je daarin niet voor de finalegroep A wist te plaatsen, was het hele toernooi al bedorven, voor de sterke landen althans.''

,,Op de laatste dag van de voorrondes werd er een afgebroken partij uitgespeeld tussen Frankrijk en Polen. Bij winst zou Polen in de finale komen, anders Tsjechoslowakije. De Tsjechen keken gespannen toe. Ze wisten precies hoe de Fransman remise moest maken, want ze hadden hem de hele nacht geholpen bij de analyse. Dat mocht eigenlijk niet, maar ook vroeger gebeurden er dingen die eigenlijk niet mochten. Er kwam een stelling op het bord die ze 's nachts met de Fransman hadden bekeken. Hij had twee zetten. De ene maakte remise, de andere zou verliezen.''

,,Trifunovic, de captain van de Joegoslaven, liep er ook rond. Voor hem stond er niets op het spel, maar hij vond het wel spannend. Hij maakte een praatje met de bordenjongen die de partij op het demonstratiebord bracht.''

,,De Fransman deed zijn zet, de bordenjongen ging kijken en voerde hem vervolgens op het demonstratiebord uit. Het was de fatale zet die zou verliezen. Tsjechoslowakije zou worden uitgeschakeld.''

,,De Tsjechen keken elkaar verbijsterd aan, ze werden lijkbleek en ze stonden als één man op en renden naar het bord van de Fransman en de Pool. Daar bleek dat de Fransman wel degelijk de juiste zet had gespeeld. Trifunovic had een geintje uitgehaald en de bordenjongen geïnstrueerd om de verkeerde zet aan te geven, om de Tsjechen de stuipen op het lijf te jagen. Kijk, dat kunnen die moderne elektronische schermen niet.''

Ik bedacht dat er nog iets anders is dat ze niet kunnen, namelijk het overbrengen van het gevoel dat een schaakzet belangrijk is, iets heiligs bijna. De bordenjongens konden dat wel.

De meester deed een zet en aan zijn handbeweging probeerde je uit te vinden wat hij gedaan had. Dan kwam de bordenjongen, hij ging naar het bord van de meester, keek wat die gedaan had en liep naar het demonstratiebord. Schiet op man, de spanning wordt ondragelijk. Daar kwam de zet, een heilige schat. Die zetten waren natuurlijk veel belangrijker dan de moderne zetten die op het elektronische scherm floepen, onmiddellijk nadat ze gedaan zijn.

Perschef Jeroen van den Berg kwam er bij en vertelde dat Portisch aan het begin van de ronde verzucht had dat de kloeke schaakklokken van vroeger veel prettiger waren dan de digitale rommel van nu. We waren het er van harte mee eens en zo zouden we in nostalgie verdronken zijn, als er niet op dat moment een bijzonder mooie partij aan de gang was geweest.

Wit Kortchnoi-zwart Galliamova

1. d2-d4 d7-d5 2. c2-c4 c7-c6 3. Pg1-f3 Pg8-f6 4. e2-e3 Lc8-f5 5. Pb1-c3 e7-e6 6. Pf3-h4 Lf5-e4 7. f2-f3 Le4-g6 8. Dd1-b3 Dd8-c7 9. Lc1-d2 Pb8-d7 10. Ta1-c1 Lf8-e7 11. g2-g3 Ta8-c8 12. c4xd5 e6xd5 13. Lf1-h3 0-0 Hier staat wit misschien iets beter, maar met zijn volgende neemt hij teveel hooi op zijn vork. 14. e3-e4 d5xe4 15. Ph4xg6 h7xg6 16. f3xe4 Als wit zijn stelling zou kunnen consolideren zou hij heel goed staan, maar zwarts voorsprong in ontwikkeling geeft haar allerlei tactische mogelijkheden. 16...Tc8-d8 17. Ld2-e3 17. e5 zou goed voor wit zijn als zwart schuchter zou wijken met haar paard, maar ze zou een kansrijk stukoffer brengen met 17...Pxe5 18. dxe5 Dxe5+. Verder gaat 17. 0-0 niet goed wegens 17...Pc5 17...c6-c5 18. Le3-f4 Ook hier zou 18. e5 beantwoord worden met een stukoffer: 18...cxd4 19. exf6 Le7xf6 gevolgd door 20...De5. 18...Dc7-a5 19. Lf4-d2 Da5-a6 20. Lh3-f1 Na 20. e5 komt weer 20...cxd4 20...Da6-d6 21. d4-d5 De eerste schermutselingen zijn gunstig voor zwart verlopen. Ze heeft mooie velden voor haar stukken gekregen en wit is nog steeds niet aan de rochade toe. 21...Pd7-e5 22. Lf1-e2 c5-c4 23. Db3xb7 Ook 23. Lxc4 Pf3+ 24. Kd1 Pg4 zou goed voor zwart zijn. 23...Td8-d7 24. Db7-b5 Tf8-b8 25. Db5-a5 Tb8xb2 26. Ld2-f4 g6-g5 Inleiding tot de beslissende klap. 27. Lf4xg5 De vluchtpoging 27. Lxe5 Dxe5 28. 0-0 stuit op 28...Lb4 27...Le7-d8 28. Da5-a4

MmMcMmlm

aMmjmgaM

MmMeMbMm

mMmGbMCM

KmgmGmMm

mMBMmMAM

GdMmImMA

mMDMFMmJ

28...Pf6xe4 Een krachtig besluit. Zowel na 29. Lxd8 Pxc3 30. Txc3 Dxd5 als na 29. Pxe4 Dxd5 stort de witte stelling snel ineen. Wit gaf op.

De volgende partij is uit een rapidtoernooi dat deze week op Corsica werd gespeeld. De favoriet Anand won het. In de finale maakte hij twee remises tegen Tsjernin, vroeger een Rus, nu een Hongaar. Daarna had Tsjernin in het beslissende vluggertje met wit de plicht om te winnen, maar ook die partij werd remise.

Wit Bacrot-zwart Anand

1. d2-d4 Pg8-f6 2. c2-c4 e7-e6 3. Pb1-c3 Lf8-b4 4. Pg1-f3 c7-c5 5. g2-g3 c5xd4 6. Pf3xd4 0-0 7. Lf1-g2 d7-d5 8. c4xd5 Pf6xd5 9. Dd1-b3 Pb8-c6 10. Pd4xc6 b7xc6 11. 0-0 Dd8-a5 12. Lc1-d2 Lb4xc3 Lc8-a6

14. Tf1-d1 Dreigt 15. c4, wat ook op 14...Lxe2 zou komen en zelfs op 14...Tab8, waarna het dameoffer 15. c4 Dc5 16. cxd5 Txb3 17. axb3 Lxe2 18. Te1 cxd5 19. Txe2 gunstig voor wit uitviel in P.H. Nielsen-Savon, Pardubice 1995. 14...Da5-c5 15. e2-e4 Dit had Anand al eens eerder gehad. In Kasparov-Anand, Wijk aan Zee 2000, stond wit na 15...Lc4 16. Da4 Pb6 17. Db4 Dh5 18. Le3 iets beter. 15...Pd5-b6 16. Ld2-e3 Dc5-h5

17. Td1-d6 Op pionnenjacht, maar dat is heel riskant. Interessant was het dameoffer 17. Lxb6 Tfb8 18. Le3 Txb3 19. axb3 Le2 20. Txa7, al denk ik dat zwart het evenwicht wel kan handhaven. 17...Pb6-c4 18. Td6xc6 Pc4xe3 19. Tc6xa6 Hierna gaat het hard. Beter was 19. fxe3, al zou zwart meer dan voldoende compensatie voor de pion hebben. 19...Ta8-b8 20. Db3-a4 Tb8-b2 21. Ta1-e1 Ook na 21. Dd4 De2 22. Dxe3 Dxa6 staat zwart gewonnen, maar dan zou wit nog kunnen vechten.

MmMmMdlm

aMmMmgag

JmMmgmMm

mMmMmMmk

KmMmGmMm

mMAMbMAM

GdMmMAIA

mMmMDMFM

21...Dh5-e2 Een mooie slotzet. Wit gaf op.