Uitkeringsinstanties reorganisatiemoe

Bij de arbeidsbureaus zijn in tien jaar vier reorganisaties doorgevoerd. Zo kun je onmogelijk leren van successen of mislukkingen uit het verleden, zegt bestuurskundige Fenger.

Een enthousiaste manager, een prachtig pand en een klantvriendelijke sfeer. Het Centrum voor Werk en Inkomen (CWI) in een Brabants stadje liep prima. De sociale dienst, het arbeidsbureau en het GAK werkten in dit centrum goed samen. De medewerkers hadden een duidelijk gezamenlijk doel: werk boven inkomen. Ofwel, uitkeringsgerechtigden aan het werk helpen. Maar na een paar jaar is het alweer gedaan. Het centrum past niet in het `landelijk spreidingsplan' van het ministerie van Sociale Zaken, en dus moest er gereoganiseerd worden.

,,Doodzonde'', zegt bestuurskundige Menno Fenger van de Universiteit Twente. Hij promoveert vandaag op een onderzoek naar reorganisaties in de sociale zekerheid. Fenger constateerde dat werknemers van sociale diensten, de arbeidsbureaus en instellingen zoals GAK en Cadans (die de WW en WAO uitvoeren) `reorganisatiemoe' zijn.

Bij het CWI in de Brabantse stad trekken de medewerkers zich inmiddels weer ,,terug op hun oude bastions'', zegt Fenger. De vroegere medewerkers van het arbeidsbureau worden alweer huiverig om informatie aan de sociale dienst of andere organisaties af te staan. ,,Ze vragen zich af waarom er weer wat moet veranderen. Het ging net goed. Zo dreigt een machtstrijd te ontstaan. Helaas.''

In de sociale zekerheid wordt continu gereorganiseerd. Arbeidsvoorziening, de landelijke organisatie voor arbeidsbureaus, werd vanaf begin jaren negentig geprivatiseerd, `getripartiseerd' (vakbonden, werkgevers en overheid kwamen in het bestuur), gedecentraliseerd en vervolgens opgeheven. De uitvoeringsinstellingen in de sociale zekerheid maakten eenzelfde ontwikkeling door. Eerst moesten de sociale partners uit het bestuur, onder Paars I werd marktwerking het parool, Paars II draaide dat weer terug en besloot tot een ingrijpende fusie via de Wet structuur uitvoering werk en inkomen (SUWI). De vijf instellingen moeten per 1 januari 2002 één grote uitkeringsinstantie gaan vormen.

Waarom is er in deze sector zoveel veranderd de laatste tien jaar?

,,Het is een groot terrein, waar veel meer geld omgaat dan bij de NS of Schiphol. De drang bij het kabinet om hier in te grijpen is groot. En dan moet er snel tastbaar resultaat zijn: besparingen, meer efficiency, minder fouten. Maar straks verdwijnen eerst de namen van GAK en Cadans van de deur. Of er dan zoveel veranderd is, is nog maar de vraag.''

Wat verwacht u van deze reorganisatie?

,,De uitkeringen zullen gewoon worden overgemaakt, maar verder zullen er voorlopig niet veel voordelen te zien zijn. Eerder nadelen. Door gedemotiveerd personeel bijvoorbeeld.

,,Het zou geweldig zijn als de minister of staatssecretaris zou zeggen `we laten de sociale zekerheid nu eens tien jaar met rust'. Van nieuw beleid kun je namelijk pas na tien jaar echt effect meten. Dan pas weet je of je bereikt hebt wat je wilde bereiken. Als je vier reorganisaties in tien jaar doorvoert, zoals bij de arbeidsbureaus, kun je onmogelijk leren van successen of mislukkingen uit het verleden.''

Zijn politici te ongeduldig?

,,Vaak wel. Dat minister Vermeend nu de problemen bij de sociale diensten in Amsterdam en Rotterdam direct aanpakt, is een positieve uitzondering. Anderen hadden meteen nieuw beleid bedacht voor álle sociale diensten. Vaak wordt met een veel te zwaar bestrijdingsmiddel het onkruid vernietigd.''

Een nieuwe verandering staat alweer op stapel. Het kabinet wil de WAO ingrijpend veranderen.

,,Ja, dat is van de zotte. Niemand lijkt er aan gedacht te hebben om de reorganisatie van de uitkeringsinstanties te koppelen aan veranderingen in de WAO.''

U pleit ervoor om succesvolle Centra voor Werk en Inkomen intact te laten, terwijl die nogal eens verschillend werken. Krijg je zo geen rechtsongelijkheid?

,,Het is toch niet zo gek als een CWI in Amsterdam zegt tegen iemand die een uitkering aanvraagt: `Zoekt u eerst maar eens een maand naar werk'. Terwijl je in Noord-Groningen eerder geneigd bent de sollicitatieplicht af te schaffen.''

    • Herman Staal