Positie Sjevardnadze wordt steeds benarder

Edoeard Sjevardenadze is sinds gisteren de enige in Georgië die nog regeert na het ontslag van de regering en het opstappen van de voorzitter van het parlement. De vraag is echter: hoe lang redt Sjevardnadze het nog?

Bijna iedereen in Georgië is gisteren afgetreden. Behalve de man die daarmee het meest prominent heeft gedreigd: president Edoeard Sjevardnadze. Hij blijft aan, omdat hij geen ,,onverantwoordelijk man'' is. Terwijl Sjevardnadze naar eigen zeggen ,,nu niet naar huis kan'', hebben regering, procureur-generaal en parlementsvoorzitter hun ontslag wel ingediend. Een heuse politieke crisis is het gevolg.

Het begon dinsdag toen dertig agenten van de staatsveiligheidsdienst een huiszoeking wilden verrichten bij het van corruptie verdachte televisiestation Roestavi-2. Om het vertrouwen van zijn kiezers, die de economie nu al tien jaar zien afglijden, niet verder te beschamen, voert Sjevardnadze een campagne tegen de corruptie die Georgië verlamt. Directie en bewakingspersoneel van Roestavi-2 wisten de inval te voorkomen. Maar de rechtstreekse berichtgeving daarover bracht op slag duizenden boze betogers op de been. Binnen 24 uur waren deze demonstraties uitgemond in massale betogingen tegen de regering.

De poging van de president om de lont uit het kruitvat te halen door het ontslag van de chef der geheime dienst te aanvaarden, was olie op het vuur. De demonstranten blokkeerden het centrum van de stad, eisten het ontslag van de minister van Politie en de procureur-generaal en later van Sjevardnadze zelf.

Parlementsvoorzitter Zoerab Zjvania steunde de straat. Hiermee geconfronteerd dreigde Sjevardnadze woensdag met aftreden als het parlement de ontslagen zou afdwingen. Het voorlopige einde van het liedje was gisteren dat de voltallige ministersploeg opstapte, vervolgens de parlementsvoorzitter en tenslotte ook de procureur-generaal.

De meeste Georgische kranten interpreteren de uit de hand gelopen inval bij Roestavi-2 als het ,,begin van een revolutie tegen Sjevardnadze, die met zijn rug naar het eigen volk staat''. Maar de gebeurtenissen gisteren in het parlement wijzen vooralsnog eerder in de richting van een paleisputsch.

Parlementsvoorzitter Zjvania speelt hierin een sleutelrol. Hij werd enkele jaren geleden door Sjevardnadze naar voren geschoven, als een potentiële kroonprins, maar hij brak recentelijk met de president omdat die naar zijn oordeel te veel macht in handen bleef houden.

Op de Russische televisie legde Zjvania gisteravond de nadruk op de noodzaak ,,de politieke situatie radicaal te veranderen en de macht ingrijpend te wijzigen''. Hij doelde op de grondwet die de president grote macht geeft, ongeacht de parlementaire verhoudingen. Zjvania prees Sjevarnadze dat hij nu nog niet is afgetreden (,,anders raakt de toestand helemaal onder nul'') maar liet er geen misverstand over bestaan dat zijn positie slechts tijdelijk kan zijn.

De breuk tussen de president en zijn oud-medestanders is hiermee nagenoeg compleet. Sjevardnadze zelf heeft dat al twee maanden geleden onderkend. In september trad hij af als voorzitter én partijleider van zijn partij Unie van Burgers, omdat de oude én de jonge garde (,,kind-hervormers'' als Zjvania) zich tegen hem begonnen te keren. De breuk sloeg over naar de regering. Twee ministers traden af, mede uit protest tegen corruptie in eigen kring.

Sjevardnadze werd zo in de armen gedreven van de zogeheten `machtsministers' van Binnenlandse Zaken, Defensie en Staatsveiligheid. Die departementen op hun beurt maken soms gemene zaak met de officieuze gewapende milities in Georgië, aan wie Sjevardnadze zelf overigens ten dele zijn positie ontleent. De ex-Sovjetminister kwam in 1992 aan de macht na een burgeroorlog tussen irreguliere milities en toenmalig president Gamsachoerdia. Maar deze milities keerden zich later van Sjevardnadze af en varen nu hun eigen koers.

Kort na de 11de september openden Georgische eenheden – waarschijnlijk milities –, volgens Rusland ondersteund door Tsjetsjenen, de aanval op de van Georgië afgescheiden republiek Abchazië. De betrekkingen met Rusland kwamen zo onder grote druk te staan. Abchazië bestaat namelijk bij de gratie van de bescherming die Rusland biedt met zijn aldaar gestationeerde vredesmacht, die de grens tussen Georgië en Abchazië bewaakt. Moskou volgt de ontwikkelingen in Georgië dan ook op de voet, zoals president Poetin gisteren liet weten.

De voorzitter van de buitenlandcommissie van de Staatsdoema, het parlement van Rusland, ontkende het gisteravond expliciet, maar de vraag rees toch of de huidige crisis toeval is of iets te maken heeft met het bezoek, afgelopen weekeinde, van parlemensvoorzitter Zjvania aan Moskou. Zjvania sprak toen met alle fractieleiders en specialisten in de Doema. Eén van hen voorspelde gisteravond dat Sjevardnadze vandaag al zou zijn vertrokken.

    • Hubert Smeets