Nieuwe snufjes schenden privacy

Waar privacy wordt bedreigd, speelt technologie een belangrijke rol. Een overzicht van laatste snufjes op het gebied van privacy-bedreigers binnen de commercie, op internet en op justitieel terrein.

Commercie

Door technologische vernieuwingen worden steeds meer gegevens bedoeld en onbedoeld geregistreerd. De bankpas geeft toegang tot de meeste gegevens. De hoogte van salarissen, leningen, schulden, huur of hypotheek wordt jarenlang bewaard door banken.Via banken zijn ook feiten te achterhalen over geldtransacties, creditcard en pinpas. Vooral de laatste twee laten een spoor van informatie achter, zoals waar iemand heeft getankt, welk boek of kostbaarheden zijn gekocht of de naam van een bezocht restaurant en het soort apparatuur dat aangeschaft werd.

Een andere belangrijke bron van informatie is het telecomverkeer: vaste- en mobiele telefoongesprekken, maar ook e-mails worden enige tijd bewaard. Die informatie wordt straks nog waardevoller na invoering van de kilometerheffing omdat daar waarschijnlijk gebruikt wordt gemaakt van GSM-technologie. Dan registreert het systeem bij het passeren van de meetpunten automatisch onder meer tijd en plaats, waardoor het verkeersgedrag nauwkeurig kan worden nagegaan. Bovenstaande gegevens zijn nog waardevoller als ze worden gecombineerd met een sofi-nummer, waarmee informatie over iemands carrière is vastgelegd, maar ook het belastingverleden.

Ook een bedrijfspas staat vaak vol feiten over tijd van aankomst en vertrek van werknemers en persoonsgegevens. Als dit pasje wordt verbonden aan het password van de personal computer, kan het zoekgedrag van de gebruiker op de computer worden getraceerd. Ten slotte biedt de zorgpas veel gegevens.

Internet

Wie zich op internet begeeft, laat sporen na. De politie kan, met toestemming van de rechter-commissaris, het internetverkeer van verdachten aftappen. Onder internetverkeer wordt onder meer verstaan: verstuurde en ontvangen e-mail, bezochte websites, gelezen discussiegroepen, chatsessies (op websites en via ICQ, IRC en instant messengers) en FTP (het ophalen en versturen van bestanden).

Het nadeel van internettaps is dat ze vrij onnauwkeurig zijn. Vaak wordt een groot deel van het verkeer van een provider getapt als de politie op zoek is naar de bezigheden van een bepaalde verdachte. Wat er met de 'bijvangst' gebeurt, is moeilijk na te gaan.

De Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD) mag meer dan de politie. De BVD screent ook het e-mailverkeer op trefwoorden. Wie met bedrijven uit landen als Irak mailt over de verkoop van high tech-apparatuur, moet niet vreemd opkijken als er een ambtenaar van de inlichtingendienst op de stoep staat vlak voor de koop gesloten wordt.

Bescherming tegen online privacyinbreuken is lastig, maar niet onmogelijk. Een abonnement bij een privacydienst als Anonymizer.com wist enkele sporen, maar is niet goedkoop. Een abonnement kost 50 dollar per jaar. De dienst verbergt voor de provider welke sites een gebruiker bezoekt. Bij een eventueel aftapverzoek van de politie kan de provider geen informatie geven over bezochte websites (www.anonymizer.com).

E-mail beschermen is vrij eenvoudig met het gratis programma Pretty Good Privacy (PGP). E-mail die versleuteld is met PGP is onleesbaar voor derden. De versleutelingssoftware is zo sterk dat het jaren kost voordat een bericht ontcijferd is.Alleen de zender en de ontvanger kunnen het bericht lezen omdat zij over de juiste sleutels beschikken. Wat wel te zien is voor opsporingsinstanties is de naam van de afzender en die van de ontvanger, het onderwerp van het bericht (mits ingevuld) en de tijd. Deze informatie kan nuttig zijn in een politie-onderzoek.

Justitie

Bij Justitie zijn drie ontwikkelingen in de nabije toekomst van belang: DNA-onderzoek, biometrie en technische ontwikkelingen bij opsporingsmethoden. Gisteren trad de nieuwe DNA-wetgeving in werking. Hierin werden de wettelijke mogelijkheden voor DNA-onderzoek bij verdachten in strafzaken fors verruimd. Voortaan mag een verdachte van een misdrijf waar vier jaar of meer straf op staat gedwongen worden om DNA-materiaal af te staan. Verder wordt de opslag van de DNA-profielen uitgebreid. Biometrie wordt op dit moment bij justitie alleen gebruikt door middel van vingerafdrukken. Wel is justitie hard bezig om ook andere lichaamskenmerken als irisscan te gaan gebruiken. Op Schiphol loopt de eerste proef met irrisscan. Ook op het nieuwe paspoort is ruimte gemaakt voor biometrie.

Bijdragen: Frits Baltesen, Marie-José Klaver en Mariska de Haas