Islamitische Jihad groeit op de wanhoop

Jenin vervalt: zestig procent van de Palestijnen in de stad werkte vroeger in Israël. Sinds het begin van de intifada kan dat niet meer. Het gevolg: verpaupering. Van de wanhoop van de inwoners profiteert de Islamitische Jihad.

Ze heeft op hem ingepraat wat ze kon, zegt de zus van `martelaar' Yusuf Sweitat snikkend. ,,Dat hij de oudste is van ons vieren, en dat hij ons niet in de steek kon laten. Maar ik zag hem meer en meer onder de invloed komen van de imam. Hij bleef steeds vaker slapen in de moskee en liet een baard staan. Ik zag hem in de weer met foto's van martelaren, en met de koran...''

De 22-jarige Yusuf, tweede generatie vluchteling en zoon van een conciërge, was politieagent in de Palestijnse stad Jenin. Afgelopen zondag reed hij met een vriend naar de Israëlische stad Hadera. Ze hadden zich netjes aangekleed en hun gestolen auto was zo luxe dat de twee bij geen enkele Israëlische controlepost argwaan wekten. In Hadera leegden ze hun M16's op een menigte Israëliërs. Vier vrouwen stierven voordat Yusuf en zijn kameraad zelf werden doodgeschoten. De fundamentalistische terreurbeweging Islamitische Jihad eiste de verantwoordelijkheid op, Yusuf bleek geheim lid.

,,Ik was enorm verbaasd'', zegt Amjad, een collega van Yusuf bij de politie. ,,Vroeger gingen we alcohol drinken, dansen, meisjes... Maar je zag hem veranderen, zeker nadat twee van onze collega's bij een Israëlische inval werden gedood.'' De druppel voor Yusuf was de dood van Riham Alward op de school waar zijn vader werkt. Het meisje werd tijdens de les door een Israëlische kogel geraakt en bezweek temidden van haar klasgenootjes. Getuige de poster die nu in heel Jenin hangt, droeg Yusuf zijn operatie dan ook op aan de elfjarige Riham.

Yusufs metamorfose van een seculiere wetshandhaver tot een fanatiek lid van de Islamitische Jihad kan model staan voor wat er deze intifada met Jenin is gebeurd. Jenin was al het centrum van de Islamitische Jihad in de Westelijke Jordaanoever, maar tot deze intifada ging het om een luidruchtige, maar kleine minderheid. Nu steunt rond eenderde van de 45.000 inwoners het fundamentalisme, met name de Jihad. Zeventig inwoners van Jenin kwamen al om tijdens deze intifada, onder wie tientallen zelfmoordcommando's.

,,Vroeger werkte hier zestig procent in Israël,'' zegt Ra'fat Abu Khader van de mensenrechtenorganisatie Law in Jenin. ,,Zulke mensen zijn zelden fundamentalisch, want in Israël heb je drank, meisjes, verleidingen... Bovendien houdt Israël de politieke voorkeuren van zijn gastarbeiders goed in de gaten.'' Maar sinds het begin van de intifada mogen Palestijnen niet meer in Israël werken en zit Jenin in een diepe crisis. Kledingverkoopster Sahir Walid Hantouli heeft al drie dagen geen klant in de winkel gehad. Haar salaris is gehalveerd, net als dat van radioloog Abu Yusuf: ,,Mensen hebben alleen nog geld voor eten, drinken en basale medische zorg'', zegt hij in zijn verlaten kantoor.

Van deze wanhoop profiteert de Jihad, meent Abu Khader van Law. ,,Jenin bestaat vooral uit naar de stad getrokken boeren. Simpele, apolitieke mensen, maar wel heel conservatief. Dus komen ze vaak in de moskee, waar ze worden bewerkt en geïndoctrineerd door de Jihad.'' De woordvoerder van de Islamitische Jihad in Jenin, Abul Qassam, is het er helemaal mee eens. ,,Hoe gewelddadiger en meedogenlozer de Israëliers tekeer gaan, hoe populairder we worden,'' zegt hij naast een poster van Osama bin Laden. ,,Want wij hebben altijd gezegd dat Israël ons nooit een levensvatbare staat zal geven. We hebben nu een stuwmeer van vrijwilligers voor nieuwe operaties in Israël.''

Abul Qassam spreekt in een huis van een sympathisant, want uit angst voor Israëlische vergeldingsaanvallen zijn alle kantoren van de Jihad gesloten. Vandaar ook de gewapende Jihad-patrouilles op straat, want de Israëlische doodseskaders loeren overal. ,,Wie had dat anderhalf jaar geleden gedacht?'' vraagt Abul Qassam triomfantelijk. ,,Dat zwaar bewapende Jihad-leden nog eens in alle openheid zouden patrouilleren in het vluchtelingenkamp van Jenin.'' Het tafereel doet denken aan Beiroet, waar strijders van de fundamentalistische Hezbollah de `eigen' wijk Haret Hreik bewaken.

Maar kolonel Abdel Fattuh, de op twee na hoogste militair van de Palestijnse autoriteiten in Jenin, heeft voorlopig andere zorgen. Zijn al eerder door Israël opgeblazen complex wordt nog altijd omsingeld door Israëlische tanks. Ieder moment kunnen ze vuren. ,,Kijk naar wat er zondag in Hadeira is gebeurd'', zegt Abdel Fattuh, zelf eerste generatie vluchteling. Israël omsingelt ons al drie weken, bombardeert ons, sluit Jenin af van de buitenwereld. En toch glippen er mensen doorheen. Machtsvertoon brengt geen veiligheid. Die krijg je alleen door samenwerking tussen Israëlische en Palestijnse veiligheidsdiensten, en door mensen een kans te geven een leven op te bouwen. Als Israël zich terugtrekt uit de bezette gebieden, hebben ze morgen vrede en veiligheid. Anders niet. Wat willen ze nou?''

    • Joris Luyendijk