Gruwelen uit Afrika

Aan een van de wanden van Galerie Lumen Travo hangt een kleine zwart-witfoto van een groep zwarte jongeren. De tieners staan gebroederlijk zij aan zij, alsof ze poseren voor de schoolfotograaf. Het is nauwelijks voor te stellen dat deze kinderen elkaar twee jaar geleden nog met vuurwapens naar het leven stonden. In de burgeroorlog van Sierra Leone vocht de ene helft van de groep voor het regeringsleger, terwijl de andere helft gerekruteerd was door de rivaliserende rebellen van het Revolutionary United Front (RUF).

De foto is gemaakt door Christiaan Bastiaans (1951), een Nederlandse kunstenaar die de afgelopen jaren meerdere malen naar Sierra Leone reisde om verslag te doen van de erbarmelijke leefomstandigheden van kindsoldaten. Bastiaans is een kunstenaar met een voor Nederlandse begrippen zeldzame interesse in politieke en sociaal-geëngageerde thema's. Sinds de jaren tachtig reist hij de aardbol over om, haast als een oorlogsverslaggever, het verborgen wereldleed in kaart te brengen. Zo maakte hij een documentaire over bewoners van sloppenwijken in India die hun eigen organen verkopen om te overleven. Ook trok hij door de jungle van Irian Jaya.

In Sierra Leone legde Bastiaans de vele gesprekken die hij met voormalige kindsoldaten voerde vast met een videocamera. Veertienjarige meisjes vertellen hoe ze door het leger ontvoerd werden, nadat ze eerst toe hadden moeten kijken hoe hun ouders vermoord en hun huizen platgebrand werden. Jongens praten vol trots over hun machinegeweren, en veranderen dan plotseling van onderwerp door over hun favoriete maaltijd of hun liefde voor voetbal te beginnen. Bastiaans heeft de beelden meer dan levensgroot op de achterwand van de galerie geprojecteerd, alsof hij bang was dat de ijzingwekkende ooggetuigenverslagen alleen niet voldoende indruk zouden maken. De ondertiteling glijdt in reuzenletters over het plafond. Bovendien heeft de kunstenaar in zijn documentaire gruwelijke ziekenhuisbeelden van jongeren met geamputeerde ledematen gemonteerd, waardoor zijn moraliserende boodschap er wel erg dik bovenop ligt.

Veel poëtischer zijn de vier kostuums die Bastiaans naar aanleiding van zijn verblijf in West-Afrika maakte. Het zijn rijk gedecoreerde kledingsculpturen, opgebouwd uit aan elkaar genaaide lapjes en versierd met kralen, krantenartikelen en stukken speelgoed. De kunstenaar liet zich voor deze werken inspireren door de jurken die de rebellen dragen om hun vijand af te schrikken. Anders dan de uniforme camouflagepakken van een normaal leger, zijn deze gewaden persoonsgebonden en behangen met talismannen die de eigenaar tegen onheil moeten beschermen.

Met zijn prachtige, gedetailleerde kostuums profileert Bastiaans zich nadrukkelijk als beeldend kunstenaar. In tegenstelling tot zijn journalistieke videoverslag zijn deze gelaagde kunstwerken niet in één oogopslag te doorgronden.

`Hurt Models' van Christiaan Bastiaans. T/m 14 nov in Galerie Lumen Travo, Lijnbaansgracht 314, Amsterdam. Wo t/m za 13-18u, zo 4 nov 14-17u.

    • Sandra Smallenburg