Een goed bankbiljet is duur

Valsemunters ruiken hun kans nu de Europese munt er bijna is. Maar een goede vervalsing kost wel veel geld. Voorlichting is het beste wapen.

Bij de introductie van een nieuwe munt ruiken valsemunters hun kans. Drie jaar vóór de euroconversie ontmantelde de Italiaanse politie in een achterkamer van een bloemenzaak in de Siciliaanse hoofdstad Palermo al een illegale drukkerij. De politie arresteerde zeven personen en nam computers, scanners en voor ruim twee miljoen gulden aan valse biljetten van vijf en tien euro in beslag. Bankiers, politie en politici maken zich al lange tijd hardop zorgen. Minister Korthals (Justitie) verhoogde vorig jaar de straffen op valsemunterij en in maart riepen de Europese Centrale Bank, de Europese Commissie en Europol nog een stuurgroep tegen valsemunterij in het leven.

Hoe veilig is de euro? Niet veiliger dan het Nederlandse bankpapier en misschien zelfs een beetje minder veilig, zegt ir. J. Wotte, voorzitter van de Sectie Producenten Beveiligd Drukwerk van het Koninklijk Verbond van Grafische Ondernemingen (KVGO). Tot zijn pensionering drie jaar geleden werkte Wotte bij de Nederlandse gelddrukkerij Joh. Enschedé & Zonen in Haarlem. Hij was onder andere manager op de afdeling beveiliging drukwerk. Decennialang trad hij op als getuige-deskundige in valsgeldzaken en gaf hij cursussen aan de politie over de geheimen van bankpapier.

,,Bij het ontwerp van de euro zijn zoveel compromissen gesloten, dat de beveiliging van de biljetten, vrees ik, niet optimaal is'', zegt Wotte. De Europese Centrale Bank (ECB) verdeelde de drukorder over diverse nationale drukkerijen. Maar niet alle drukkerijen konden bepaalde veiligheidskenmerken realiseren. Andere waren te duur en ook nationale gevoelens vormden soms een struikelblok.

Wotte noemt twee voorbeelden: de kwaliteit van het watermerk van het eurobiljet en een door Enschedé ontwikkelde hightech rastertechniek om fraude met behulp van kopieerapparaten te frustreren. De centrale bank koos niet alleen voor een groot aantal drukkerijen, maar ook voor verschillende papierleveranciers. De kwaliteit van het watermerk, nog altijd de beste beveiliging van een bankbiljet, lijdt onder die beslissing. Het Nederlandse watermerk is volgens Wotte beslist moeilijker te vervalsen dan die van de eurobiljetten. De verfijnde rastertechniek van Enschedé viel af omdat de fijne resolutie een aantal drukkerijen voor technische problemen stelde en omdat sommige bedrijven de licentiekosten ervan niet wilden betalen.

Wotte verwacht namaakeurobiljetten. Valsemunters kunnen tegenwoordig beschikken over veel betere technieken dan een paar decennia geleden. Wel raamt Wotte de kosten van een serieuze valsgelddrukkerij op vele tientallen miljoenen guldens. Voor de investeringen in grondstoffen, het benodigde machinepark en de mensen die van de hoed en de rand weten.

Belangrijkste probleem is dat alle benodigdheden, van het papier en de inkt tot en met de drukpersen, slechts door één of enkele gelicenseerde leveranciers worden gemaakt. En een bankbiljet vergt alleen al vijf soorten exclusieve drukpersen. ,,Zo'n plaatdrukpers voor bankpapier kost zeker tien miljoen gulden'', zegt Wotte. ,,En zelfs als je bereid bent die prijs te betalen, zal de Duitse fabrikant hem niet aan onbekenden leveren.''

Maar waar een wil is, is misschien een weg. Bijna alle grote gelddrukkerijen hebben zelf een falsificatielaboratorium waar medewerkers proberen het eigen drukwerk na te maken. Zo proberen drukkerijen inzicht te verkrijgen in de feilbaarheid van de gebruikte methodes. De valsemunter van Enschedé is volgens Wotte een paar keer dicht in de buurt van de originele biljetten gekomen.

En als valsemunters er in slagen alle veiligheidskenmerken van de euro te imiteren, is er nog een noodvoorziening: een onzichtbaar detectieveld met geheime, zogenoemde machinefeatures. Deze verborgen elementen en voorzieningen zijn uitsluitend met geavanceerde apparatuur waar te nemen. ,,Top secret'', zegt Wotte, ,,en alleen bestemd voor noodgevallen zoals de superdollar.'' Hij doelt op de nauwelijks van echt te onderscheiden dollarbiljetten die sinds een paar jaar met enige regelmaat opduiken. Biljetten waarvan experts vermoeden dat ze in Iran zijn gedrukt om de Amerikaanse economie te ontwrichten.

Tot slot berijdt Wotte zijn stokpaardje: de beste beveiliging van bankpapier bestaat uit voorlichting. De veiligheidskenmerken van de nieuwe euro's dienen zo snel mogelijk tot in de verste uithoeken van Europa bekend te raken. De geldspecialist pleit voor schoolprogramma's, Teleac-cursussen, Amerikaanse `know-yourmoney-campaigns'. Wat hem betreft is het niet gauw te veel. ,,Om ons geld hoort geen mystiek. Hoe beter mensen geld kunnen herkennen, hoe minder kans vals geld maakt.''

Roel Janssen schreef een informatieve thriller (Het Mercator Complot, Balans, 262 blz. 34,90 gulden) over de euro die zich afspeelt in 2002 bij de invoering van de eurobiljetten.