`Dodelijk', maar duurzaam windmolenpark

Over een groot windmolenpark in de Waddenzee staan bestuurders en politici zij aan zij tegenover de milieubeweging.

Het waait verschrikkelijk hard op de Afsluitdijk. De vlaggenstokken bij het monument ter herdenking van het sluiten van de dijk op 28 mei 1932 kletteren heen en weer. ,,Wat ik de plannenmakers moet nageven, is dat dit inderdaad een windrijke locatie is'', zegt Joke Stoop van de Waddenvereniging. Ze is coördinator van de acties tegen het ,,waanzinnige'' plan om hier 109 windturbines te bouwen. Onlangs besloot het kabinet dat het dit plan van de provincies Noord-Holland en Friesland niet zal verbieden, mits het plan niet in strijd is met Europese regelgeving. Doel van het windpark is om in één klap een fikse bijdrage te leveren aan de groei van windenergie.

Afgelopen zomer tekenden rijk, provincies en gemeenten een Bestuursovereenkomst Landelijke Ontwikkeling Windenergie (BLOW) waarin is afgesproken dat er over negen jaar ten minste 1.500 MW (megawatt) aan windenergie staat. Nederland loopt ver achter bij de Europese doelstelling en ook bij landen als Duitsland en Denemarken. Oorzaak is ,,gebrek aan draagvlak voor windprojecten op lokaal niveau''. Het project op de Afsluitdijk zou veel procedurele ellende voor kleinere windparken kunnen voorkomen. ,,De provincies streven naar het combineren van molens, wind en water tot een aansprekend infrastructureel kunstwerk van internationale allure'', aldus het Planologisch Basisdocument.

De milieubeweging staat op haar achterste benen. Joke Stoop: ,,Wij hebben lange tijd niets ondernomen, omdat wij veronderstelden dat dit plan te gek was voor woorden. Geen weldenkend mens kan zoiets verzinnen.'' Toch lijkt de politieke wil nu aanwezig. Cornelie van der Hoop, woordvoerder van Vogelbescherming: ,,De betrouwbare overheid is hier in het geding. Wat je ziet is, dat beleidsmakers bestaande afspraken aan hun laars lappen als dat zo uitkomt en de milieugrenzen oprekken.''

De belangrijkste bezwaren van de milieubeweging zijn dat het bestaande beleid om de natuurwaarden van de Waddenzee te behouden en versterken, met voeten wordt getreden én dat het plaatsen van de windmolens in strijd is met de onlangs geformuleerde rijksdoelstelling om de open ruimte in de Waddenzee te behouden. Waddenzee en IJsselmeer vallen onder het regime van de Europese Vogelrichtlijn. Cornelie van der Hoop: ,,We hebben het over een superbelangrijk vogelgebied. De Waddenzee is voor vogels van enorm strategisch belang. Het gebied trekt door eb en vloed op het Wad veel standvogels aan, maar bovendien functioneert het als een trechter voor de grote trekroutes tussen Siberië en Afrika.''

Er huizen in het gebied ruim zestig vogelsoorten en voor meer dan twintig soorten daarvan is de Waddenzee een internationaal belangrijk gebied. Zonder dit gebied zouden de Europese populaties ernstig bedreigd worden. Cornelie van der Hoop noemt als gevoelige soorten onder meer de zwarte stern, de toppereend en de lepelaar. Deze vogels zullen zwaar lijden onder de windmolens, verwacht de milieubeweging. Niet alleen zullen zich afhankelijk van het weer en het zicht tien- tot vijftienduizend vogels tegen de wieken te pletter vliegen, maar ook gaat er rond het windpark een leefgebied voor de vogels verloren. Bovendien zullen veel trekvogels omvliegroutes kiezen, waardoor hun energiebalans wordt verstoord en zij hun reisdoel niet halen of niet in staat zullen blijken om in Afrika te broeden.

De Waddenvereniging is ervan overtuigd dat het plan in strijd is met Europese regels en om die reden juridisch onhaalbaar. ,,Er moeten talloze vergunningen worden aangevraagd en die zullen wij allemaal aanvechten'', zegt Joke Stoop martiaal. Om een infrastructurele ingreep in een natuurgebied te mogen plegen, moet worden aangetoond dat er een groot maatschappelijk belang mee is gediend. Dat is een lastige klus. Joke Stoop: ,,Er is geen groot maatschappelijk belang. Je kunt wel zeggen dat dit park bijdraagt aan duurzaam opgewekte energie, maar die kun je ook op andere wijze opwekken. Daar hoef je geen natuurgebied voor op te offeren.''

De ambtenaren bij de provincies Noord-Holland en Friesland betwisten dat. Beleidsmedewerker Jan Molleman van Noord-Holland: ,,Als we de afspraken over CO2-reductie serieus nemen, dan zullen we alle zeilen moeten bijzetten om de doelstellingen te halen. Natuurlijk moeten we ook inzetten op energiebesparing en op biomassa. Maar onderzoek wijst uit dat als je één van de bronnen voor duurzame energie schrapt, de argumenten voor de andere bronnen ook wegvallen.'' En van het opofferen van een natuurgebied is geen sprake, zegt Molleman, want het ontwerp van de afgelopen drie jaar was er nu juist op gericht om de natuur zo min mogelijk schade toe te brengen én om functies te behouden: scheepvaart, visserij, recreatie, militaire vliegroutes van de F-16's en zogenoemde munitiebeproevingen bij Breezanddijk, midden op de Afsluitdijk, waar aan de kant van het IJsselmeer munitie richting Noord-Hollandse kust wordt afgevuurd.

De provincies moeten ook nog bewijzen dat alternatieven voor de opwekking van in totaal 278 MW aan de Afsluitdijk ontbreken. Cornelie van der Hoop: ,,Die alternatieven zijn er wel. Je kunt ook op land windmolens plaatsen.'' Vorig jaar publiceerde de milieubeweging na veel onderlinge discussie een aantal mogelijke locaties. Er ligt een zogenoemd translocatierapport waaruit blijkt dat de gemeenten in Friesland en Noord-Holland wel degelijk mogelijkheden zien om over negen jaar voldoende windenergie te leveren.

Een uitgelekte ambtelijke brief van het ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij wijst de plannenmakers erop dat deze uitkomst van dat onderzoek haaks staat op de conclusie van de provincies dat windmolens aan de Afsluitdijk ,,noodzakelijk'' zijn om de afgesproken megawatts te halen. ,,Er is derhalve een contradictie tussen de achterliggende informatie en de feitelijke conclusie door de initiatiefnemers'', aldus de brief.

Niet waar, zegt Molleman. ,,De gemeenten kunnen dat wel zeggen, maar wat zij over het hoofd hebben gezien is dat de procedures te lang zouden duren, omdat in veel gevallen dezelfde afweging in kwetsbare gebieden zal moeten worden gemaakt als hier. Vijftig procent van Nederland valt onder een of andere natuurrichtlijn.''

De brief heeft staatssecretaris Faber (Natuurbeheer) er niet van weerhouden in te stemmen met het kabinetsbesluit. Gisteren verklaarde ze dat Nederland nu eenmaal zo ,,dichtbevolkt'' is dat het windpark langs de Afsluitdijk als ,,compromis'' de best denkbare oplossing is.

De provincies hebben inmiddels het aantal juridisch significante vogelsoorten weten te beperken tot drie, namelijk toppereend, kuifeend en eidereend. Daarvan zullen er jaarlijks ,,enkele honderden tot duizenden'' in aanvaring komen met de turbines.

Mocht het plan de mars door de instituten volbrengen, dan zal als laatste moeten worden bepaald in welke mate het verlies aan natuur moet worden gecompenseerd.

In de voorgestelde compensatiemaatregelen, zoals het herstel van natuurlijke waterpeilfluctuaties en van een overgangszone van zoet en zout water in het IJsselmeer, ziet de milieubeweging niets. Volgens de milieubeweging betreft dat al eerder voorgenomen beleid . Joke Stoop: ,,De enig juiste compensatiemaatregel voor dit plan zou zijn om elders in de omgeving te gaan ontpolderen. De Wieringermeer bijvoorbeeld. Dat zullen ze daar leuk vinden!''

    • Arjen Schreuder