DE ONTWERPER

Vijftien miljard eurobiljetten komen binnenkort in omloop. Het is alweer bijna vijf jaar geleden dat de ontwerpen van Robert Kalina (Wenen, 1955), huisontwerper van de Oostenrijkse nationale bank OENB, werden uitgekozen door een veertienkoppige vakjury en 1.900 `gewone' Europeanen.

Elke nationale bank uit de eurozone mocht maximaal drie ontwerpers die al eens eerder een bankbiljet hadden ontworpen uitnodigen mee te doen aan de wedstrijd. Voor Nederland werden dat Ootje Oxenaar, Jaap Drupsteen en Inge Madlé. Uiteindelijk dongen 44 inzenders naar de prestigieuze opdracht.

Wat moest er op de biljetten worden afgebeeld? Gestileerde koppen van beroemde vorsten, geleerden, helden of kunstenaars kwamen voor Kalina niet in aanmerking. ,,Die zijn toch altijd te herleiden tot een bepaald land. Dat gaat niet met zeven biljetten voor twaalf en straks misschien meer dan twintig eurolanden'', zegt Kalina. Om dezelfde reden vielen bekende bouwwerken af.

Al puzzelend kwam Kalina uit bij Europese bouwstijlen. Voor de voorzijde ontwierp hij in zeven stijlen (klassiek, Romaans, gotisch, renaissance, barok, Jugendstil en modern) voor elk biljet een monumentale toegangspoort of venstergevel. ,,Als symbool voor opening naar de toekomst, voor iets nieuws.'' En voor de achterzijde maakte hij een reeks bruggen uit deze stijlperiodes. ,,Als symbool voor verbinding van volken.'' Rechtsonder de bruggen heeft Kalina telkens een gestileerde kaart van Europa geprojecteerd. De oostgrens is bewust opengelaten met het oog op de aanstaande uitbreiding van de Europese Unie (en de eurozone) met landen in Midden- en Oost-Europa.

Kritiek was er natuurlijk ook. De Zwitserse bankbiljettenontwerper Zintzmeyer & Lux noemde de ontwerpen van Kalina een typisch product van eurocratie: ,,Te veel compromissen.'' Directeur Joost Smiers van het Centrum voor Onderzoek voor de Kunsten te Utrecht sprak van `platgeslagen clichés'. Maar Kalina wilde per se geen modern design, zoals bij de laatste Nederlandse biljetten. ,,Voor zo'n compleet nieuwe munteenheid als de euro is een wat traditioneler ontwerp vertrouwenwekkender.''

Het pijnlijkst trof Kalina wellicht nog het verwijt van het Britse vakblad Bridge Design and Engineering: hij zou enkele van zijn bruggen wat al te klakkeloos hebben overgetrokken van afbeeldingen van bestaande exemplaren. Het noopte hem ertoe ze opnieuw door zijn tekencomputer te halen.

    • Joop Meijnen