Cash is koning bij Scheepbouwer

Vandaag is de eerste officiële werkdag van de nieuwe topman van KPN. Scheepbouwers plan van aanpak zal worden gedicteerd door de banken. Het vorige week aangekondigde massaontslag is hier een voorproefje van.

Vijfduizend man eruit óf allemaal (30.000 man) eruit. Het voorstel dat de nieuwe KPN-bestuursvoorzitter Ad Scheepbouwer maandag aan de vakbonden deed was, gezien de traditionele overlegcultuur van het telecomconcern, van een niet eerder vertoonde eenvoud. Het machtswoord faillissement nam hij niet letterlijk in de mond, zo ver ging hij niet. Scheepbouwer sprak over een ,,betonnen muur'' waartegen KPN aanloopt als er niet snel wordt gesaneerd.

Voert Scheepbouwer een show op voor zijn financiers? Een consortium van acht Nederlandse en buitenlandse banken verschafte KPN begin september een kredietlijn van 2,5 miljard euro (5,5 miljard gulden). Scheepbouwer heeft nu nog de mogelijkheid om betere leningvoorwaarden te bedingen. Over de details van de lening wordt op dit moment onderhandeld, een proces dat volgens ingewijden twee à drie maanden kan duren.

De banken hebben Scheepbouwer duidelijk laten weten dat KPN efficiënter moet werken, aldus een betrokken bankier. Zijn harde aanpak moet de banken gunstig stemmen. Het massaontslag is dan ook, als het aan Scheepbouwer ligt, voor de zomer van 2002 achter de rug. ,,Ik heb de ontslagen zien aankomen'', zegt de bankier, die zijn naam niet in de krant wil.

`Lekken' is een doodzonde zolang er over de leningvoorwaarden wordt onderhandeld. KPN heeft dit onlangs apart benadrukt in een communiqué aan de financiers. Eerder dit jaar bleek hoe desastreus lekken kunnen zijn, toen bekend werd dat KPN een uitgifte van nieuwe aandelen overwoog. De beurskoers halveerde binnen enkele weken door de vrees voor verwatering van het aandelenkapitaal.

Scheepbouwer is zich bewust van de groeiende invloed van de banken. ,,Hij doet daar niet geheimzinnig over'', zegt vakbondsbestuurder Ron Harmsen van de Bond van Telecompersoneel. De banken kwamen maandag ter sprake tijdens een eerste overleg tussen bonden en directie over het aangekondigde massaontslag.

De nieuwe kredietlijn vervangt een oudere lening waarop KPN door zijn deplorabele staat geen aanspraak meer kon maken. De financiering van het bedrijf was zonder de vervangende lening in gevaar gekomen. Over de details van het krediet mag op dit moment dan worden onderhandeld, op hoofdlijnen bestaat er overeenstemming.

KPN benadrukt dat het geen zekerheden (onderpanden) hoeft te verstrekken voor de lening. Dat is een knappe prestatie. Het nieuwe krediet wordt afgesloten door een onderneming die er veel slechter voor staat dan een jaar geleden, toen het vorige krediet werd verstrekt. Maar de banken zijn niet gek geworden.

Eis nummer één: het vertrek van Paul Smits, die het afgelopen anderhalf jaar leiding gaf aan KPN. Smits werd te slap bevonden. Toen eerdergenoemde aandelenemissie uitlekte, deed Smits er drie weken het zwijgen toe, terwijl het aandeel instortte. ,,Hij zat als een konijn in de schijnwerpers te bibberen van paniek'', zegt een ingewijde. De banken kunnen meer eisen stellen. Zij hebben al een vetorecht bedongen bij strategische beslissingen, hoewel een woordvoerder van KPN liever van een `instemmingsrecht' spreekt. KPN mag niet zonder overleg belangrijke bedrijfsonderdelen verkopen, zoals KPN Mobile. Zo wordt voorkomen dat mogelijke onderpanden uit het concern verdwijnen.

De banken hebben hun oog laten vallen op de inkomstenstroom van KPN. Deze `cashflow' is robuust en kan door het snijden in de kosten snel worden verhoogd. Een massaontslag is een doeltreffende methode om in de kosten te snijden en de kasstroom te verbeteren. De bankiers hebben met hun vetorecht de macht om transacties te blokkeren die de kasstroom van KPN zouden kunnen bedreigen. Zo zitten ze het concern dichter op de huid dan voorheen.

Bij vorige leningen is ervan uitgegaan dat KPN zijn miljardenschuld snel genoeg naar beneden kon krijgen om ruimte te scheppen voor financiële verplichtingen. Maar KPN slaagt er niet in zijn schulden met een aanvaardbaar tempo te verminderen, zo is het afgelopen halfjaar gebleken. Inclusief de jongste verkoop van het Indonesische Telkomsel heeft KPN voor 3 miljard euro aan niet-essentiële activiteiten verzilverd. Het streven was om dit jaar een score van 5 miljard euro te halen.

Door aan de nieuwe lening eisen over de kasstroom te verbinden, zoeken de banken hun gewenste veiligheid. Scheepbouwer mag de goede nachtrust van de bankiers niet verstoren. Veelzeggend is de wijze waarop Scheepbouwer wordt beloond. Zijn bonussen (bovenop het salaris) zijn níet rechtstreeks afhankelijk gemaakt van de mate waarin de kwakkelende beurskoers van KPN herstelt dankzij Scheepbouwer. Noch van het succes dat hij bij het terugbrengen van de schuld boekt. Scheepbouwers beloning is afhankelijk gemaakt van de cashflow. Draaide het tijdperk Smits om schuldreductie, bij Scheepbouwer zal de kasstroom centraal staan.

    • Stéphane Alonso
    • Jeroen Wester