`Verhalen milieuschade op vervuiler moeilijk'

Hoe groter de milieuramp, hoe kleiner de kans dat de vervuiler volledig aansprakelijk wordt gesteld. Want als de schade onherstelbaar blijkt, ziet de overheid er meestal van af die op de vervuiler te verhalen. ,,Van de zotte'', aldus onderzoeker Brans.

Het is juridisch gezien ,,lastig'' om onherstelbare schade aan het milieu te verhalen op de veroorzakers. De aangetaste natuur, zoals vogels, vissen, ecosystemen en biodiversiteit, is veelal van niemand en het aangetaste publieke domein heeft geen duidelijke marktwaarde. Nationale en Europese wetgeving bieden nog steeds te weinig mogelijkheden om hierin verandering te brengen.

Dat stelt Edward Brans, docent privaatrecht en milieuaansprakelijkheidsrecht aan de Vrije Universiteit van Amsterdam, in een proefschrift waarop hij hoopt te promoveren aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam. Brans onderzocht in zijn dissertatie de afwikkeling van een groot aantal milieurampen en stelde vast dat in een aantal gevallen wel de kosten worden verhaald voor het schoonmaken van een vervuild ecosysteem maar niet de blijvende schade en ook niet de schade gedurende de periode van herstel. Brans: ,,Als schade om technische of financiële redenen niet kan worden hersteld, kan er ook niemand aansprakelijk worden gesteld. Naarmate de vervuiling groter is, is de kans dat de vervuiler volledig aansprakelijk wordt gehouden kleiner. Dat is heel typisch. Vanuit de vervuiler geredeneerd kun je zeggen: als je vervuilt, doe het dan goed. Dat is van de zotte.''

Zo zijn er volgens Brans geen claims ingediend voor de milieuschade die in december 1999 werd toegebracht aan de Bretonse kust na het zinken van de olietanker Erika. Wel is de reder aansprakelijk gesteld voor de schoonmaakkosten. Ook Spanje begon geen aansprakelijkheidsprocedure tegen het bedrijf dat verantwoordelijk was voor de schade aan het natuurgebied Donana Park nabij Sevilla, toen daar in 1998 als gevolg van een damdoorbraak toxische stoffen uit een bassin de natuur instroomden. Brans: ,,De regering had andere belangen. Men stelde het bedrijf niet aansprakelijk, omdat het daardoor wellicht failliet zou gaan en er werkgelegenheid verloren zou gaan.'' Een soortgelijke gang van zaken doet zich volgens Brans voor bij de afwikkeling van een milieuramp in Roemenië, waar anderhalf jaar geleden tijdelijk alle leven uit de rivier Tisca verdween, nadat daarin tientallen tonnen zware metalen en cyanide terechtkwamen.

Brans signaleert dat in de Verenigde Staten milieuschade wel volledig wordt verhaald. Ook binnen de Europese Unie worden maatregelen voorbereid, maar Brans wijst erop dat ,,politieke wil'' nodig is om die daadwerkelijk ingevoerd te krijgen. Een goede oplossing noemt Brans dat bij schade aan publieke natuur een daartoe bevoegd overheidsorgaan de schade inventariseert en vervolgens deze compenseert door elders een natuurgebied in te richten. Als dat niet mogelijk is, stelt Brans, kan een prijs voor die compensatiemaatregelen worden berekend die vervolgens wordt verhaald op de vervuiler.

Als voorbeeld noemt Brans pogingen van het United Nations Environment Program (UNEP) om de schade die Irak heeft toegebracht aan het milieu tijdens de Golfoorlog, onder meer door het lozen van olie in de Golf en het verbranden van olie, te verhalen op Irak door schadevergoedingen te vragen. ,,Interessant'' is volgens de promovendus ook de overweging van de Europese Commissie om ,,gekwalificeerde milieugroepen'' in staat te stellen de overheid te corrigeren als deze nalaat de vervuiler aansprakelijk te stellen voor de milieuschade.

Niet vergeten moet worden, aldus Brans, dat ook kosten kunnen worden verhaald voor de tijdelijke teruggang in de kwaliteit van het milieu gedurende de periode van herstel. Brans: ,,Toen een paar jaar geleden gif aanspoelde op de Nederlandse kust, kon er een weekeinde lang niemand het strand op. Dat doet dus schade aan het genot van natuurbeleving. Je moet het zo zien: als jouw auto bij een ongeluk wordt vernield, vergoedt de verzekering niet alleen de schade aan die auto, maar ook de huurauto voor de tijd die het kost om de auto te repareren.''