Van gespreid bedje naar heksenketel KPN

Ad Scheepbouwer begint morgen waarschijnlijk aan de laatste klus uit zijn carrière. KPN redden. Zelfs voor ,,een godsgeschenk'' zijn de problemen groot.

Mocht de redding van KPN door Ad Scheepbouwer niet lukken, dan ligt het toch echt aan het telecomconcern zelf. De nieuwe bestuursvoorzitter die vanaf morgen formeel bij KPN begint, krijgt van zijn omgeving haast mythische eigenschappen toegedicht. ,,Een godsgeschenk voor KPN'' (voormalig bestuursvoorzitter Wim Dik), ,,deze man kan alles'' (voormalig minister Kroes) en dan ook nog ,,zeer bescheiden'' blijven (minister Netelenbos). De ingetogen Scheepbouwer zal de eerste zijn om bij deze opmerkingen zijn schouders op te halen. Voor de 57-jarige Noordwijker ligt de zware klus om KPN voor een faillissement te behoeden en de schuldenlast van ruim 20 miljard euro op te ruimen.

Heel wat relaties steken hun verbazing over Scheepbouwers overstap niet onder stoelen of banken. Was het niet veel logischer voor hem geweest om bij het postbedrijf TPG rustig richting zijn pensioen te dobberen? ,,Over een jaar of twee zal blijken of Ad nu de juiste stap neemt, of dat het toch een onbezonnen daad was'', zegt organisator Robbie van Erven Dorens van het golftoernooi Dutch Open over `zijn' hoofdsponsor. ,,Hij stapt toch uit een redelijk gespreid bedje.'' Zijn opvolger bij TPG Peter Bakker ziet het anders. ,,Hij kent de cultuur en de mensen bij KPN. Hij is zelf tot de conclusie gekomen dat hij de meest geschikte persoon is.'' Informeel is hij overigens al weken bij KPN actief, maar zijn voorganger Paul Smits kreeg vorige week nog de eer om de harde sanering (4.800 banen weg) aan het personeel te melden.

Voor voorzitter Jan Bierenbroodspot van de centrale ondernemingsraad van TPG kwam het vertrek van zijn baas uit de lucht vallen. Hij betreurt zijn opstappen, ook al ligt Scheepbouwers hart niet bij medezeggenschap. ,,Voor hem iets dat nu eenmaal moet in Nederland'', zegt Bierenbroodspot. Invloed hadden de medewerkers wel. ,,Soms merkte je pas later dat hij het beleid had bijgesteld. We hebben geleerd om geduld te hebben bij hem, te doseren. Hij zegt nooit meteen ja of nee, maakt nooit direct een draai.''

Bierenbroodspot zegt zijn baas, jarenlang het aanspreekpunt van de centrale ondernemingsraad, als persoon nauwelijks te kennen. Net als de meeste zakenpartners van de nieuwe KPN-bestuurder. Ze hebben gegevens over zijn privé-leven (getrouwd, drie kinderen, golft, gek op thrillers) vaker uit de krant gelezen dan van hem zelf vernomen. Toch is hij de afgelopen jaren heel wat spraakzamer geworden, zegt zijn voorganger Wim Dik van KPN. ,,Tien jaar geleden leerde ik hem kennen als iemand die er niet op zat te wachten om in het openbaar te spreken.'' Bakker (,,zijn werk is zijn hobby'') zegt een goede vriend van Scheepbouwer te zijn. Voor wie hem niet goed kent, zegt Bakker, is hij misschien kil en afstandelijk. Misschien iets minder creatief dan gemiddeld, zegt Dik. Bedachtzaam ook. ,,Daarom lijkt hij in eerste instantie meer te passen in de wat minder sexy postwereld dan in de wat snellere telecomwereld.''

Na de mulo ging Scheepbouwer, zestien jaar oud, als barkeeper werken op een vrachtschip van de Rotterdamse Lloyd. Na een paar jaar zeevaart kwam Scheepbouwer – de enige Nederlandse bestuursvoorzitter van een AEX-fonds zonder titel – terecht op de accountantsafdeling van het chemiebedrijf Dupont in zijn geboortestad Dordrecht. Vervolgens was hij actief bij containervervoerder Sealand, luchtvrachtexpediteur Air Express en tot 1988 – zijn overstap naar PTT Post – bij Pandair, een luchtvaartbedrijf van Pakhoed. ,,Pakhoed had in die tijd de gewoonte om voor de raad van bestuur altijd mensen van buiten te benoemen'', herinnert oud-collega Jan Brouwer zich. ,,Op die manier is er buitengewoon veel talent vertrokken. Scheepbouwer is daar een van.''

Minister Neelie Kroes van Verkeer en Waterstaat vroeg Scheepbouwer in 1988 om het verliesgevende PTT Post te leiden. ,,Bij het uitvaren van KPN moest Ad binnen de postcultuur iets tot leven brengen. Je kan een onderneming leiden zoals je wilt, maar je wordt uiteindelijk toch afgerekend op de vraag of de post wel op tijd is'', aldus de voormalige bewindsvrouw.

Post kwam uit de verliezen en was samen met zusje PTT Telecom in 1994 geschikt om naar de beurs te gaan. Volgens minister Tineke Netelenbos van Verkeer en Waterstaat wordt zijn baan ,,een enorme klus. Het gaat niet alleen om de sociale component, maar ook om het voortbestaan van het bedrijf. Bij TPG heeft hij van een klein nationaal bedrijf een internationaal dominante speler gemaakt. Dat is ook wat we met KPN willen bereiken.''

Probleem is alleen dat de internationale expansie (onder meer door de overname van het Duitse E-Plus) KPN bijna de kop heeft gekost. En dat hij daarop als commissaris toezicht hield. Natuurlijk is hij verantwoordelijk voor die ,,achteraf niet altijd verstandige beslissingen'', zegt Wim Dik van KPN. ,,Maar je kan niet zeggen: hij bestuurde het bedrijf al. Je bent immers afhankelijk van de informatie van de managers.''