Twee Japanse gevangenen in jute zakken

Net terwijl er in het liefdesbed van Ma Dasan wat gestunteld wordt met een olielampje, klopt er een vreemdeling op de deur die onder de codenaam `licht onder de voet van de lamp' twee Japanse krijgsgevangen in jute zakken bij hem achterlaat. Het is winter 1944. De Chinese plattelandsgemeenschap aan de voet van de Chinese Muur waar deze gebeurtenissen zich afspelen, lijdt zwaar onder de Japanse bezetting. Elke morgen marcheren de soldaten door het dorp en geven snoep aan de Chinese

kindertjes als hun ouders niet kijken.

Ma Dasan wordt gespeeld door regisseur Jiang Wen (1963) in zijn tweede film Devils on the Doorstep, waarvoor hij ook het scenario schreef en de productie op zich nam. De film is in China wegens gebrek aan vaderlandsliefde verboden, de gebruikelijke straf voor filmmakers die genuanceerde verhalen met politieke thema's willen vertellen.

Hoe nietsontziend de Chinese censor was, blijkt wel uit het feit dat Jiang, die een van de populairste Chinese televisie- en theateracteurs is, een werkverbod van zeven jaar kreeg opgelegd. In het westen werd hij vooral bekend door zijn rol in Het rode korenveld van Zhang Yimou (1987).

Devils on the Doorstep is een hele opgewonden film, waarin een groepje dorpelingen voortdurend op schreeuwtoon bij olielamplicht zit te beraadslagen wat ze met die twee Japanners moeten doen. In een kortademige, uit de hand gedraaide stijl passeren elementen uit klucht, melodrama en psychologisch drama de revue. De politieke gevoeligheid van de film ligt niet alleen in de historisch gegroeide animositeit tussen Chinezen en Japanners, maar eerder nog in de analyse van hoe de mens zich in oorlogstijd gedraagt. Is hij een lafaard of een held of te allen tijde een collaborateur? Ma Dasan en zijn vrienden zijn, opgescheept met die `devils', vooral geïnteresseerd in de meest veilige manier om zelf buiten schot te blijven. Net als alles met een sisser af belooft te lopen, worden dorpsbewoners en toeschouwer hard wakker geschud uit hun harmoniserende droom.

Jiang Wen koos ervoor om zijn film in zwart-wit te draaien, waardoor het lange tijd een ouderwetse film lijkt. De codenaam `licht onder de voet van de lamp' is ook op het project zelf van toepassing. De film wordt gekenmerkt door sterke licht- en schaduwwerkingen. De meeste scènes moeten alleen met natuurlijk licht of olielamplicht zijn opgenomen. Maar ook hier geldt: net als je op je gemak dreigt te raken door een beheerste stijl, schiet de camera alle kanten op, op een manier die niet onderdoet voor de nervositeit van bijvoorbeeld Festen.

De eerste versie van Devils on the Doorstep die in 2000 op het Filmfestival Cannes werd vertoond was ruim 3 uur lang. De met een half uur ingekorte film die dit jaar op hetzelfde filmfestival met de Grote Juryprijs werd bekroond is nog steeds te lang.

Door de opeenvolging van gelijksoortige scènes waarin Ma Dasan en zijn companen bespreken wat ze met de twee Japanners moeten doen, wordt het besef van duur niet versterkt.

Devils on the Doorstep. Regie: Jiang Wen. Met: Jiang Wen, Jiang Hongbo, Kagawa Teruyuki, Yuan Ding. In: Filmmuseum, Amsterdam; Haags Filmhuis.