Massale `kortsluiting' bij ex-beursfavoriet Enron

Enron, de grootste energiehandelaar ter wereld, verkeert in een ernstige crisis. De koers van het aandeel is gekelderd. Maar de energieconsument zal er weinig last van hebben.

Wat er precies speelt bij Enron, Amerika's grootste handelaar in aardgas en elektriciteit, weet niemand, maar wel dat het niet goed is. Gisteren werd de kredietwaardigheid van het bedrijf verlaagd tot twee stappen boven `junk'-status. Daarop kelderde het aandeel, dat de afgelopen weken al meer dan de helft van zijn waarde verloor, tot 11 dollar (26,70 gulden), zijn laagste koers in acht jaar.

Enron, ooit het lieverdje van Wall Street, heeft ,,een ongelooflijk ingewikkelde puinhoop'' gecreëerd'', zegt analist Andre Meade, die het bedrijf volgt voor Commerzbank Securities in New York. ,,Het duurt jaren voordat die is opgeruimd.''

De kwartaalcijfers, twee weken geleden gepresenteerd, waren nog begrijpelijk, hoewel ze pijnlijke verrassingen bevatten. Enron, dat zich in tien jaar heeft omgevormd van een saai nutsbedrijf tot een agressieve energy trader, stortte zich op het verkeerde moment in de telecomindustrie. Andere investeringen, in energiebedrijven in Latijns Amerika, in een elektriciteitscentrale in India, en in een noodlijdend waterbedrijf genaamd Azurix, leverden evenmin het gewenste resultaat op. Alles bij elkaar moet Enron voor deze avonturen een miljard dollar afschrijven.

Dat was niet alles. Het bedrijf kondigde namelijk aan dat Enron in het derde kwartaal voor 1,2 miljard dollar aan kapitaal heeft vernietigd (,,reduction of shareholder equity''), ten gevolge van transacties tussen Enron en een aantal schimmige particuliere beleggingsmaatschappijen. Die waren ontsproten aan het brein van Andrew Fastow, Enrons financiële man, die ze buiten de boeken had weten te houden. Hoewel ze niet succesvol waren, streek Fastow toch miljoenen aan commissies op.

Dat in de top van Enron de neuzen niet allemaal in dezelfde richting staan was al gebleken toen bestuursvoorzitter Jeffrey Skilling afgelopen augustus na zes maanden bewind werd vervangen door Kenneth Lay, die hij juist had opgevolgd. Maar Lay ging vorige week zover door eerst tegenover beleggers en analisten vol te houden dat er niets loos is en Fastow ,,alle vertrouwen'' verdient, om hem een dag later zijn congé te geven.

De Security and Exchange Commission (SEC), de toezichthouder op de aandelenmarkten, heeft de `zaak-Fastow' in onderzoek wegens mogelijke belangenverstrengeling. De SEC vindt de zaak serieus genoeg om haar te laten behandelen door het hoofdkantoor in Washington in plaats van de lokale afdeling in Texas. Meer wil de SEC er niet over zeggen.

,,Zolang er geen duidelijke informatie beschikbaar is, kan het vertrouwen van de belegger niet worden hersteld'', zegt Meade. Dat is des te treuriger, aldus de analist, aangezien de ,,kernactiviteit van het bedrijf, de handel in energie, een groeiende en lucratieve business is''.

Volgens David Fleischer van Goldman Sachs houdt Enron belangrijke informatie achter. ,,Eerst moet de leiding volledige openheid van zaken geven'', schrijft hij in een rapport over het Texaanse energiebedrijf, dat volgens Goldman een slechte reputatie heeft op dit gebied.

Zelfs als de zaak rond Fastow is opgehelderd, blijft Enron, dat dagelijks voor miljarden dollars verhandelt, onder andere op zijn eigen elektronische beurs EnronOnline, nog met een enorme kapitaalbehoefte zitten.

De komende twintig maanden heeft het bedrijf honderden miljoenen dollars nodig om verliezen op te vangen van andere teleurstellende beleggingsproducten. Daarvoor kan het bij zijn banken aankloppen. Vorige week verstrekten die een miljard dollar in leningen, maar de vraag is hoelang ze daar nog mee doorgaan.

Enron kan ook nieuwe aandelen uitgeven, hoewel huidige aandeelhouders, die toch al bijna niets meer aan hun stukken hebben, daar weinig voor zullen voelen. Een andere oplossing is een overname. De naam van energieproducent Koninklijke Shell/Groep is al gevallen.

De vraag is ook wat er gebeurt als Enron, de grootste speler op het gebied van energiehandel, bezwijkt onder zijn eigen financiële gegoochel. In de recente geschiedenis is het in 1998 ter ziele gegane speculatieve beleggingsfonds Long Term Capital Management een afschrikkend voorbeeld. Maar Meade voorspelt weinig drama. ,,Er is voldoende liquiditeit in de markt. Enrons plaats kan zo worden overgenomen door andere partijen, zoals Reliant en Duke. Individuele afnemers van aardgas en stroom zullen er weinig tot niets van merken.''