Leve de stad?

De geschiedenis van de stad is de geschiedenis van het leven zelf. De stad groeit, vibreert, ontregelt, is in beweging, de stad leeft en de stad kan sterven. Onderzoek naar steden is dankbaar werk; de dynamiek van een samenleving kan er aardig in tot uiting komen. Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) publiceerde gisteren een degelijk ogend rapport, getiteld `De stad in de omtrek', een onderzoek naar de problemen en perspectieven van de vier grootstedelijke gebieden in de Randstad. Een paar bevindingen uit het rapport: de noordelijke Randstad blijkt het in economisch opzicht in de onderzochte jaren 1995-1999 beter te hebben gedaan dan het zuidelijke deel. In Amsterdam en Utrecht is de commerciële dienstverlening, een groeisector, beter ontwikkeld dan in Rotterdam en Den Haag. De banengroei in de noordelijke Randstad was ook groter dan elders. Rotterdam mag wel trots zijn op zijn haven, maar de cijfers tonen aan dat wat productiviteit en werkgelegenheid betreft Amsterdam en Utrecht beter scoren. Vooral aan de stadsranden concentreert de groei zich, zoals op en rondom Schiphol.

Het SCP laat verder zien dat de werkloosheid in de grote steden weliswaar fors is afgenomen, maar dat de daling van het aantal bijstandsuitkeringen beduidend minder groot is. De werkloosheid onder allochtonen in de grote steden is drie keer hoger dan die onder autochtonen. In elk van de vier steden profiteren meer niet-stadsbewoners van de groei dan degenen die wel in de stad wonen. Inmiddels komt meer dan de helft van het aantal werkenden van buiten de stad. De groei van de pendel gaat onverminderd door. Dat heeft onder andere te maken met het tekort aan goede woningen voor de midden- en hogere inkomens. Die huishoudens verhuizen dan ook naar de regio.

De stad, kortom, is er in toenemende mate voor een kleine, koopkrachtige bovenlaag die in enkele geliefde buurten woont en voor een veel grotere groep sociaal minder sterken en allochtonen die in de sociale huursector woont. De stad is om in te werken, en steeds minder om in te wonen – zo zien veel gezinnen met kinderen en autochtone huishoudens met een goed inkomen dat. Het is niet nieuw, maar het blijft wel zorgwekkend. Het ondergraaft de binnenstad als levend organisme. Het evenwicht raakt zoek; de vraag is alleen of het voor de stadsregio als geheel een ramp is. Waarschijnlijk niet. Regio's, met de grote stad als centrum, kennen een eigen groei en dynamiek die niet altijd even gemakkelijk te verklaren zijn. In het gebied rondom de stad liggen dan ook de kansen. Het SCP spreekt terecht van ,,de miskende regio'' en ,,de onderwaardering van het regionale karakter van grootstedelijke ontwikkelingen''. Het betreurenswaardige is dat het grotestedenbeleid te weinig uitgaat van bestaande economische en demografische feiten en de stad niet ziet in samenhang met zijn omgeving. Met als gevolg versnippering en competentiegeschillen, die slecht zijn voor de groei en het imago van de metropool. Dit moet veranderen. De moderne stad leeft van de regio, en omgekeerd. Laat dat het uitgangspunt zijn en stem beleid en bestuur er op af.